BienMinh.comBiện Minh
Cách viết đúng thể thức, đúng mực

Thể thức bản tường trình: các phần bắt buộc và cách kể sự việc theo trình tự

Bản tường trình cá nhân gồm những phần nào, kể diễn biến theo trình tự ra sao, tách điều thấy tận mắt với điều nghe kể, và kèm theo gì khi nộp.

Close view of two hands resting on a folded blank sheet on a plastic table in a quiet ward office in Can Tho, pen capped beside it, soft afternoon light, shallow focus

Bản tường trình là văn bản kể lại một sự việc đã xảy ra để người có trách nhiệm nắm được diễn biến; thể thức của nó gồm quốc hiệu và tiêu ngữ, địa điểm và ngày viết, tên văn bản, kính gửi, thông tin người viết, phần trình bày sự việc, phần đề nghị nếu có, cam đoan và chữ ký. Khác với bản kiểm điểm, trọng tâm của tường trình là sự việc, không phải sự tự nhận lỗi.

Người viết tường trình có thể là người gây ra việc, người bị thiệt hại, hay chỉ là người chứng kiến. Vì vậy bản tường trình tốt là bản mà ai đọc cũng dựng lại được chuyện gì đã xảy ra theo đúng thứ tự, biết chỗ nào người viết thấy tận mắt và chỗ nào chỉ nghe kể. Bài này đi qua từng phần và cách viết phần trình bày sự việc sao cho rõ, áp dụng được cho tường trình ở trường lẫn trong đời sống.

Các phần của bản tường trình theo thứ tự trên trang

Phần đầu bản tường trình giống bản kiểm điểm, phần thân khác hẳn. Dưới đây là trình tự thường dùng, đủ cho hầu hết sự việc cá nhân cần tường trình.

  • Quốc hiệu và tiêu ngữ ở giữa đầu trang.
  • Địa điểm và ngày viết lệch phải. Đây là ngày bạn viết, khác với ngày xảy ra sự việc; ngày xảy ra ghi trong phần nội dung.
  • Tên văn bản "BẢN TƯỜNG TRÌNH", dòng dưới "Về việc (tên sự việc)" viết trung tính, ví dụ "Về việc mất xe đạp tại nhà xe khu B".
  • Kính gửi người hoặc nơi có trách nhiệm giải quyết sự việc.
  • Thông tin người viết: họ tên, lớp hoặc nơi ở, nơi làm việc nếu liên quan, và tư cách của bạn trong sự việc: người liên quan trực tiếp, người bị thiệt hại hay người chứng kiến.
  • Trình bày sự việc: thời gian, địa điểm, người có mặt, diễn biến theo thứ tự, việc đã làm sau đó, hậu quả đã biết.
  • Đề nghị nếu có: bạn mong nơi nhận làm gì, ví dụ xem lại hình ảnh camera, xác minh với người làm chứng.
  • Cam đoan, chữ ký: câu cam đoan nội dung đúng sự thật, ký và ghi rõ họ tên; liệt kê giấy tờ kèm theo nếu có.

Hai phần dễ bị bỏ quên nhất là tư cách người viết và danh sách giấy tờ kèm theo. Thiếu tư cách, người đọc không biết nên coi bản này là lời của người trong cuộc hay người đứng ngoài. Thiếu danh sách kèm theo, ảnh chụp và hoá đơn bạn gửi cùng dễ bị tách rời và thất lạc.

Năm yếu tố mở đầu phần trình bày: khi nào, ở đâu, ai, chuyện gì, rồi sao

Đoạn đầu của phần trình bày nên trả lời ngay năm câu hỏi, gói trong hai ba câu: thời gian, địa điểm, những người có mặt, sự việc chính và kết quả trước mắt. Ví dụ giả định: "Khoảng 16 giờ 30 ngày 10 tháng 11 năm 2026, tại nhà xe khu B của trường, em phát hiện chiếc xe đạp màu xanh em gửi lúc 7 giờ sáng không còn ở chỗ cũ. Lúc đó có bạn Trần Thị C lớp 10A2 đi cùng em."

Thời gian ghi càng cụ thể càng tốt, nhưng chỉ cụ thể đến mức bạn chắc chắn. Nếu không nhớ đúng giờ, viết "khoảng", "sau giờ ra chơi thứ hai", "trước khi tan học vài phút". Một mốc thời gian ước chừng mà trung thực đáng tin hơn nhiều so với một giờ phút chính xác mà sau này camera cho thấy lệch nửa tiếng.

Địa điểm ghi sao cho người không có mặt cũng hình dung được: "cầu thang tầng hai dãy nhà A, đoạn gần phòng thiết bị" rõ hơn "ở cầu thang". Người có mặt ghi họ tên nếu biết, nếu không biết thì mô tả vai trò, như "bác bảo vệ trực ca chiều", "một người đàn ông mặc áo khoác xám em không quen".

Kể diễn biến theo trình tự thời gian, từng bước một

Sau đoạn mở đầu là phần diễn biến. Cách dễ nhất để không kể lộn xộn là làm nháp theo các bước dưới đây trước khi viết vào bản chính.

  1. Viết ra giấy nháp mọi mốc bạn nhớ, mỗi mốc một dòng, chưa cần đúng thứ tự: lúc gửi xe, lúc ra chơi, lúc tan học, lúc báo bảo vệ.
  2. Sắp lại các mốc theo thời gian, đánh số. Chỗ nào không chắc thứ tự, đánh dấu hỏi bên cạnh.
  3. Với mỗi mốc, viết một hai câu: lúc đó ai làm gì, bạn làm gì, bạn thấy hoặc nghe gì. Dùng động từ cụ thể, như "em mở khoá", "bạn D đẩy cửa", thay vì "có xảy ra va chạm".
  4. Đánh dấu những câu là điều bạn thấy tận mắt và những câu là điều người khác kể lại. Phần sau sẽ nói cách viết hai loại này khác nhau.
  5. Viết tiếp các việc đã làm sau sự việc: báo ai, lúc nào, người đó trả lời thế nào, đã chụp ảnh hay giữ lại vật gì.
  6. Chép vào bản chính thành các đoạn ngắn, mỗi đoạn một giai đoạn, đọc lại xem người ngoài có hiểu không.

Kể theo thời gian nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng khi đang lo lắng, người ta hay kể từ chỗ ấn tượng nhất rồi quay ngược lại, khiến bản tường trình nhảy cóc. Làm nháp mất mười phút, đổi lại một bản mà người đọc không phải hỏi lại "rồi trước đó thì sao".

Tách điều thấy tận mắt, điều nghe kể và điều suy đoán

Đây là phần làm nên độ tin cậy của bản tường trình. Người đọc cần biết câu nào bạn chịu trách nhiệm trực tiếp, câu nào bạn chỉ chuyển lời. Ví dụ giả định dưới đây cho thấy cùng một ý có thể viết theo ba cách, chỉ một cách là phù hợp với từng loại thông tin.

Loại thông tinCâu nên viếtCâu nên tránh
Thấy tận mắtEm nhìn thấy bạn E cầm chiếc ví màu nâu đi ra khỏi lớp lúc chuông reo.Bạn E đã lấy ví của bạn F.
Nghe người khác kểBạn G kể với em rằng bạn G thấy bạn E mở cặp của bạn F trước đó.Bạn E mở cặp của bạn F.
Suy đoán của bản thânEm không biết chiếc ví đó có phải của bạn F hay không.Chắc chắn bạn E là người lấy.
Điều không nhớ rõEm không nhớ chính xác lúc đó là trước hay sau giờ ra chơi thứ hai.(bỏ trống hoặc tự đoán một giờ cụ thể)

Cột "câu nên tránh" không hẳn là nói sai; vấn đề là nó trình bày điều bạn chưa biết chắc như thể sự thật đã xác định. Khi người có trách nhiệm đối chiếu với lời người khác và camera, những câu khẳng định quá tay là chỗ làm cả bản tường trình mất giá trị, kể cả những phần bạn kể đúng.

Suy đoán không bị cấm, nhưng nên đặt riêng và nói rõ đó là suy đoán. Nhiều khi tốt hơn là không đưa vào, để người xác minh tự kết luận từ những gì bạn đã kể trung thực.

Phần đề nghị, cam đoan và giấy tờ kèm theo

Phần đề nghị là chỗ bạn nói mình mong nơi nhận làm gì. Đề nghị nên cụ thể và trong khả năng của nơi nhận: "đề nghị nhà trường cho xem lại hình ảnh camera khu nhà xe từ 7 giờ đến 16 giờ 30 ngày 10 tháng 11", "đề nghị ban quản lý ghi nhận sự việc và kiểm tra đường ống ở tầng trên". Tránh đề nghị mang tính phán xử như "đề nghị kỷ luật thật nặng người có lỗi", vì việc xác định ai có lỗi và xử lý thế nào thuộc về nơi nhận.

Câu cam đoan thường viết: "Em xin cam đoan những điều trình bày trên là đúng sự thật." Câu này có trọng lượng thật: ký vào nghĩa là bạn chịu trách nhiệm về những gì đã kể. Vì vậy những gì không chắc, bạn đã đánh dấu "khoảng", "không nhớ rõ" từ phần trước, để cam đoan không biến thành lời nói quá.

Giấy tờ kèm theo liệt kê ở cuối, đánh số: ảnh chụp hiện trường, hoá đơn, phiếu gửi xe, tin nhắn đã in ra, danh sách người làm chứng có ghi lớp hoặc nơi ở. Bạn giữ bản gốc và một bản sao toàn bộ hồ sơ đã nộp, ghi lại ngày nộp và người nhận. Nếu sự việc có người bị thương hoặc có dấu hiệu phạm tội, việc đầu tiên là báo người lớn hoặc công an xã, phường; nếu bạn có thể là người phải chịu trách nhiệm, nên hỏi luật sư trước khi tự viết nhận lỗi, ví dụ hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Mẫu ghép đủ các phần, ví dụ giả định

Để thấy các phần nối với nhau thế nào, dưới đây là một bản tường trình ngắn, ví dụ giả định của một học sinh lớp 10 mất xe đạp ở trường. Tên người, tên lớp đều là giả định; bạn thay bằng chi tiết thật của mình.

Đầu trang: quốc hiệu, tiêu ngữ; dòng phải "Đà Nẵng, ngày 11 tháng 11 năm 2026". Giữa trang: BẢN TƯỜNG TRÌNH, "Về việc mất xe đạp tại nhà xe khu B". Kính gửi: Ban giám hiệu nhà trường; Giáo viên chủ nhiệm lớp 10A1. Em tên là Nguyễn Văn A, học sinh lớp 10A1, là người gửi chiếc xe bị mất.

Nội dung: "Khoảng 6 giờ 50 sáng ngày 10 tháng 11 năm 2026, em gửi xe đạp màu xanh tại dãy thứ ba nhà xe khu B, có khoá bánh sau. Khoảng 16 giờ 30 cùng ngày, khi tan học, em cùng bạn Trần Thị C lớp 10A2 ra lấy xe thì không thấy xe ở chỗ cũ, ổ khoá cũng không còn. Em đã tìm quanh nhà xe khoảng mười phút, sau đó báo bác bảo vệ trực ca chiều. Bác ghi lại sự việc và hướng dẫn em viết bản tường trình này. Em không thấy ai lấy xe và không biết xe mất vào lúc nào."

Đề nghị: "Em đề nghị nhà trường cho kiểm tra hình ảnh camera khu nhà xe trong khoảng thời gian trên." Cam đoan, ký tên. Kèm theo: ảnh chụp chiếc xe từ trước, ảnh chỗ để xe trống. Bản mẫu chỉ khoảng hai trăm chữ mà đủ thời gian, địa điểm, người có mặt, việc đã làm và điều không biết.

Những lỗi thể thức hay gặp khi viết bản tường trình

Các lỗi dưới đây không làm sai sự thật nhưng làm bản tường trình khó dùng. Bạn đọc lại bản của mình một lượt theo danh sách này.

  • Đặt tên văn bản là "Bản kiểm điểm" trong khi người nhận yêu cầu tường trình, hoặc ngược lại; hai loại có mục đích khác nhau.
  • Không ghi rõ tư cách của mình trong sự việc, khiến người đọc tưởng bạn là người gây ra chuyện trong khi bạn chỉ chứng kiến.
  • Viết dòng trích yếu đã kết luận thay người xét, như "Về việc bạn H lấy trộm tiền của em".
  • Kể theo cảm xúc, nhiều tính từ như "vô cùng hỗn láo", "cực kỳ đáng sợ", ít động từ và chi tiết.
  • Trộn lời kể của người khác vào lời của mình mà không nói rõ.
  • Nộp ảnh chụp, hoá đơn mà không liệt kê trong bản tường trình, hoặc nộp bản gốc duy nhất mà không giữ bản sao.
  • Ký nhưng không ghi họ tên, không ghi ngày viết.

Một bản tường trình đúng thể thức không cần văn hay. Nó cần đủ phần, đúng trình tự và trung thực từng câu; ba điều đó giúp người có trách nhiệm xử lý nhanh và công bằng hơn, và cũng là cách bạn bảo vệ chính mình tốt nhất.

Câu hỏi thường gặp

Bản tường trình và bản kiểm điểm khác nhau chỗ nào?

Bản tường trình kể lại sự việc để người có trách nhiệm nắm diễn biến, người viết có thể là người gây ra, người bị hại hay người chứng kiến. Bản kiểm điểm là người viết tự nhìn lại việc làm hoặc quá trình của chính mình, nêu ưu khuyết điểm và hướng sửa. Tường trình không bắt buộc có phần nhận lỗi.

Người chứng kiến có phải viết bản tường trình không?

Không có nghĩa vụ chung buộc mọi người chứng kiến phải viết, nhưng nhà trường, ban quản lý hay cơ quan xác minh thường đề nghị để có thêm lời kể. Nếu viết, bạn ghi rõ mình là người chứng kiến, chỉ kể những gì đã thấy và nghe, không suy đoán ai có lỗi.

Không nhớ chính xác giờ xảy ra sự việc thì ghi thế nào?

Ghi khoảng thời gian hoặc mốc gần nhất mà bạn chắc chắn, như "khoảng 9 giờ", "ngay sau tiết ba", "trước lúc tan làm vài phút". Đừng tự chọn một giờ phút cụ thể cho có vẻ chính xác. Nếu sau này có camera hay tin nhắn cho thấy giờ khác, bản viết trung thực từ đầu vẫn giữ được độ tin cậy.

Bản tường trình có cần người làm chứng ký không?

Thường không bắt buộc. Bạn chỉ cần ghi tên và cách liên hệ gián tiếp của người làm chứng, như lớp hoặc nơi ở, để nơi nhận tự hỏi họ. Nếu người làm chứng muốn kể, họ nên viết bản tường trình riêng của mình, thay vì ký xác nhận vào lời kể của bạn.

Có nên đánh máy bản tường trình không?

Đánh máy được với hầu hết trường hợp, nhất là sự việc dài nhiều mốc thời gian, vì dễ đọc và dễ sửa trước khi in. Một số trường hợp nơi nhận yêu cầu viết tay để đối chiếu nét chữ hoặc vì quy định nội bộ; khi đó bạn theo yêu cầu. Dù đánh máy hay viết tay, chữ ký và họ tên phải ký tay.

Nộp bản tường trình xong có cần giữ lại gì không?

Có. Bạn nên giữ một bản sao toàn bộ những gì đã nộp, gồm bản tường trình và giấy tờ kèm theo, ghi ngày nộp và người nhận. Nếu nộp trực tiếp, có thể đề nghị người nhận ký vào bản sao của bạn. Khi sự việc kéo dài hoặc cần trình bày lại, bản sao đó giúp bạn kể nhất quán.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138