Biện pháp khắc phục tốt là một việc làm cụ thể, có thời hạn hoặc tần suất, có cách để chính bạn và người khác kiểm tra được, và nằm trong khả năng thật của bạn. "Em sẽ cố gắng hơn" không phải biện pháp; "từ thứ Hai tuần sau, em làm bài tập Toán ngay sau bữa tối, trước 21 giờ, và nhờ mẹ ký vào vở mỗi tối thứ Sáu" là biện pháp.
Phần này thường ngắn nhất trong bản kiểm điểm nhưng là phần người đọc nhớ và dùng lại: thầy cô, người quản lý, tổ chức đoàn sẽ nhìn vào đó khi xem bạn có tiến bộ không. Vì vậy viết biện pháp mơ hồ không chỉ làm bản kiểm điểm yếu đi, mà còn tự đặt bạn vào thế không có gì để chứng minh mình đã sửa. Bài này hướng dẫn biến những lời hứa chung thành việc làm cụ thể, với ví dụ giả định cho học sinh, sinh viên và người đi làm.
Những gì viết ở đây áp dụng cho cả bản kiểm điểm về một lỗi và bản kiểm điểm cuối kỳ, cuối năm. Khác nhau chủ yếu ở độ dài thời gian: biện pháp sau một lỗi thường tính bằng tuần, biện pháp trong bản kiểm điểm cuối năm tính bằng học kỳ hoặc cả năm. Cách viết thì giống nhau: hành động, thời hạn, cách kiểm, trong khả năng.
Vì sao "em sẽ cố gắng hơn" không được tính là biện pháp
Câu "em hứa sẽ cố gắng hơn, không tái phạm" có mặt trong hầu hết bản kiểm điểm. Người viết thật lòng muốn sửa, nhưng câu này không cho biết sửa bằng cách nào. Cố gắng là một trạng thái, không phải một hành động; ba tuần sau, không ai kể cả chính bạn trả lời được mình đã cố gắng hơn hay chưa.
"Không tái phạm" thì là một kết quả, không phải con đường. Nếu bạn đi học muộn vì dậy muộn, cam kết không đi muộn nữa mà không thay đổi giờ ngủ, giờ báo thức hay cách chuẩn bị buổi sáng thì khả năng lặp lại rất cao. Khi lặp lại, bạn không chỉ có thêm một lỗi mà còn mang tiếng không giữ lời.
Biện pháp cụ thể giải quyết cả hai vấn đề. Nó nói rõ hành động thay đổi là gì, nên bạn biết sáng mai cần làm gì khác. Nó cũng tạo ra bằng chứng, như vở có chữ ký, bảng theo dõi, tin nhắn báo trước, để khi người khác hỏi, bạn có thứ để đưa ra thay vì chỉ một lời hứa nữa.
Bốn yếu tố của một biện pháp viết tốt
Một cách kiểm tra nhanh là xem biện pháp có đủ bốn yếu tố dưới đây không. Không phải biện pháp nào cũng cần đủ cả bốn, nhưng thiếu từ hai yếu tố trở lên thì gần như chắc chắn là quá chung.
| Yếu tố | Câu hỏi để tự kiểm | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Hành động | Cụ thể mình sẽ làm gì khác đi? | Ghi bài tập vào sổ ngay cuối mỗi tiết |
| Thời điểm, tần suất | Bắt đầu khi nào, làm bao lâu một lần, đến khi nào? | Từ tuần 11 đến hết học kỳ, mỗi ngày học |
| Cách kiểm tra | Ai hoặc cái gì cho thấy mình đã làm? | Bố hoặc mẹ ký vào sổ mỗi tối thứ Sáu |
| Trong khả năng | Mình có thật sự làm được việc này với điều kiện hiện có không? | Sổ nhỏ để trong cặp, không cần thêm gì |
Yếu tố thứ tư hay bị bỏ qua nhất. Học sinh hứa "mỗi ngày học thêm ba tiếng" trong khi lịch đã kín, người đi làm hứa "không bao giờ để sót một email nào" trong khi mỗi ngày nhận hàng trăm thư. Biện pháp vượt khả năng sẽ vỡ trong tuần đầu, và lần vỡ đó tệ hơn là không hứa.
Biện pháp nhỏ mà làm được đều đặn có giá trị hơn biện pháp lớn chỉ làm được vài hôm. Nếu bạn muốn thay đổi nhiều, hãy chia thành bước: tháng này làm việc A, tháng sau thêm việc B.
Nối biện pháp với nguyên nhân đã nêu
Biện pháp không đứng một mình. Nó trả lời cho từng nguyên nhân bạn đã viết ở phần trước. Cách làm đơn giản: chép danh sách nguyên nhân chủ quan ra nháp, bên cạnh mỗi dòng viết một biện pháp. Dòng nào chưa có biện pháp, hoặc nguyên nhân đó không thật, hoặc bạn chưa nghĩ ra cách sửa và cần nghĩ thêm.
Ví dụ giả định với em L lớp 8 hay quên mang sách vở. Nguyên nhân một: em soạn cặp buổi sáng trong lúc vội. Biện pháp: soạn cặp tối hôm trước theo thời khoá biểu, trước khi đi ngủ. Nguyên nhân hai: thời khoá biểu thay đổi mà em không cập nhật. Biện pháp: chép thời khoá biểu mới dán ở bàn học ngay hôm nhận được, nhờ bạn cùng bàn nhắc khi có thay đổi.
Khi đọc một bản kiểm điểm có nguyên nhân và biện pháp đi thành cặp như vậy, người đọc thấy ngay người viết đã nghĩ thật về chuyện của mình. Đó là điều thuyết phục hơn mọi lời hứa trang trọng ở cuối bài.
Biện pháp mẫu theo từng đối tượng, ví dụ giả định
Học sinh hay nói chuyện riêng trong giờ. Xin cô cho đổi chỗ lên bàn đầu từ tuần sau trong một tháng; khi có điều muốn nói với bạn, ghi ra lề vở để nói vào giờ ra chơi; cuối mỗi tuần tự ghi lại số lần mình bị nhắc, mục tiêu là không lần nào.
Sinh viên nộp bài tập lớn trễ. Với các môn còn lại trong học kỳ, đặt hạn nội bộ cho nhóm sớm hơn hạn chính thức ba ngày; ghi tất cả hạn nộp vào lịch điện thoại có nhắc trước một tuần; khi có phần chưa xong trước hạn hai ngày, gửi thư cho giảng viên xin hướng dẫn.
Đoàn viên ít tham gia sinh hoạt chi đoàn. Tham gia đủ các buổi sinh hoạt định kỳ trong năm tới, báo trước bằng tin nhắn với bí thư chi đoàn nếu vắng vì lý do chính đáng; đăng ký tham gia ít nhất hai hoạt động tình nguyện mỗi học kỳ.
Nhân viên gửi nhầm báo giá cho khách. Từ nay, trước khi gửi báo giá, đối chiếu tên khách và mã báo giá hai lần; với báo giá trên một mức giá trị nhất định do đơn vị quy định, nhờ đồng nghiệp xem lại trước khi gửi; ghi lại mỗi lần phát hiện sai sót trong bước kiểm để rút kinh nghiệm.
Khi lỗi đã gây thiệt hại cho người khác: khắc phục hậu quả trước, phòng lặp lại sau
Có những lỗi để lại hậu quả cụ thể cho người khác: làm hỏng đồ dùng của bạn, làm vỡ kính cửa sổ, làm mất tài liệu của nhóm, khiến một khách hàng phải chờ. Với những trường hợp này, phần biện pháp nên có hai lớp. Lớp thứ nhất là khắc phục điều đã xảy ra; lớp thứ hai là thay đổi để không lặp lại. Nhiều bản kiểm điểm chỉ có lớp thứ hai, khiến người bị ảnh hưởng thấy chuyện của họ bị bỏ qua.
Khắc phục hậu quả có thể là xin lỗi trực tiếp người bị ảnh hưởng, làm lại phần việc bị hỏng, giúp tìm lại đồ bị mất, hay sửa hoặc thay đồ hư hỏng. Với học sinh, việc đền bù đồ dùng là chuyện cần cha mẹ cùng trao đổi với nhà trường hoặc gia đình bạn kia, em không tự hứa một khoản tiền trong bản kiểm điểm. Ví dụ giả định: "Em đã xin lỗi bạn R vào chiều ngày 7 tháng 11. Bố mẹ em sẽ trao đổi với cô chủ nhiệm và gia đình bạn R về việc thay chiếc máy tính cầm tay bị vỡ."
Cần tránh mọi cách "khắc phục" bằng quà cáp hay tiền để xin bỏ qua. Việc đó không sửa được điều gì, còn khiến người nhận khó xử. Khắc phục đúng là làm cho người bị ảnh hưởng trở lại tình trạng gần nhất với trước khi sự việc xảy ra, công khai và có người lớn biết khi cần.
Những biện pháp nên tránh dù nghe có vẻ tốt
Một số biện pháp xuất hiện thường xuyên trong bản kiểm điểm nhưng không giúp được gì, thậm chí gây thêm rắc rối. Bạn nên tránh hoặc viết lại.
- Hứa tuyệt đối như "không bao giờ", "tuyệt đối không", "một trăm phần trăm". Ai cũng có lúc sơ suất; hứa tuyệt đối là tự đặt bẫy cho mình.
- Biện pháp phụ thuộc hoàn toàn vào người khác, như "em sẽ nhờ bố mẹ nhắc mỗi ngày" mà không có phần việc của chính mình.
- Biện pháp trừng phạt bản thân, như "em tự phạt nhịn ăn sáng", "em sẽ không chơi với ai nữa". Bản kiểm điểm để sửa sai, không để tự làm khổ mình.
- Hứa đền bù bằng tiền hay quà khi không ai yêu cầu, hoặc khi việc đó vượt khả năng của bạn và gia đình.
- Biện pháp không liên quan đến lỗi, như kiểm điểm vì đi muộn mà hứa "học tốt hơn tất cả các môn".
- Liệt kê quá nhiều biện pháp, tám chín dòng, khiến không cái nào thực hiện nổi.
Với học sinh, thầy cô và phụ huynh cũng nên chú ý dòng thứ ba. Nếu thấy con hay học trò tự viết những biện pháp mang tính trừng phạt, người lớn nên nói chuyện để các em hiểu rằng sửa sai là làm khác đi, không phải chịu khổ.
Theo dõi và báo lại sau khi đã cam kết
Biện pháp chỉ có ý nghĩa khi được làm. Một số việc nhỏ giúp bạn giữ lời và có bằng chứng khi cần.
- Chép các biện pháp ra một mảnh giấy riêng hoặc ghi chú trên điện thoại, để ở chỗ nhìn thấy hằng ngày.
- Đánh dấu mỗi lần làm được, theo ngày hoặc theo tuần. Một bảng đơn giản là đủ.
- Sau hai đến bốn tuần, tự xem lại: biện pháp nào làm đều, biện pháp nào không, vì sao.
- Nếu một biện pháp không làm được vì điều kiện thay đổi, chủ động báo với người đã nhận bản kiểm điểm và đề xuất cách khác.
- Khi có kết quả tốt, như cả tháng không đi muộn, bạn có thể báo lại ngắn gọn với thầy cô hay người quản lý. Việc này giúp khép lại sự việc một cách rõ ràng.
Bước thứ tư quan trọng hơn người ta nghĩ. Chủ động nói "biện pháp này em không làm được, em đổi sang cách khác" cho thấy bạn nghiêm túc, khác hẳn với việc lặng lẽ bỏ dở rồi đợi đến khi bị hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Phần biện pháp khắc phục nên có bao nhiêu ý?
Thường từ một đến bốn ý, mỗi ý ứng với một nguyên nhân chủ quan đã nêu. Ít mà làm được tốt hơn nhiều mà bỏ dở. Với bản kiểm điểm cuối năm có nhiều khuyết điểm, bạn có thể nhiều hơn nhưng nên ưu tiên vài việc quan trọng nhất.
Có cần ghi ngày bắt đầu cho từng biện pháp không?
Nên ghi khi có thể, ví dụ "từ thứ Hai tuần sau", "từ học kỳ hai". Mốc bắt đầu giúp bạn không trì hoãn, và giúp người đọc biết khi nào nên nhìn lại. Với biện pháp làm ngay, viết "từ hôm nay" là đủ.
Có nên nhờ phụ huynh giám sát trong biện pháp không?
Có thể, nhất là với học sinh nhỏ, nhưng phần việc chính vẫn phải là của em, phụ huynh chỉ hỗ trợ kiểm tra. Ví dụ "em ghi bài tập vào sổ, mẹ ký mỗi tối thứ Sáu" cân bằng hơn "mẹ sẽ nhắc em làm bài mỗi tối".
Nếu không thực hiện được biện pháp đã cam kết thì sao?
Bạn nên chủ động báo lại với người đã nhận bản kiểm điểm, nói rõ biện pháp nào chưa làm được, vì sao, và đề xuất cách khác phù hợp hơn. Im lặng rồi để bị phát hiện sẽ khiến lần sau lời hứa của bạn khó được tin.
Biện pháp có cần người khác xác nhận không?
Không bắt buộc, nhưng có cách kiểm tra rõ ràng là lợi cho bạn. Chữ ký của phụ huynh, ghi nhận của lớp trưởng, lịch sử nộp bài, bảng theo dõi tự ghi đều là những bằng chứng đơn giản. Khi người khác hỏi bạn đã sửa chưa, bạn có thứ để đưa ra.
Bản kiểm điểm cuối năm có phải viết biện pháp như bản kiểm điểm về một lỗi không?
Có, nhưng biện pháp cho cả năm tới, gắn với khuyết điểm của năm qua. Nên chọn vài việc có thể đo được trong năm, như số buổi tham gia, thời hạn hoàn thành, kỹ năng cần học, thay vì những câu chung như "phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ".