Giáo viên bộ môn ở trường THCS, THPT viết bản kiểm điểm cuối năm để tự đánh giá phẩm chất, kỷ luật và kết quả nhiệm vụ chuyên môn, làm căn cứ cho tổ chuyên môn và hiệu trưởng xếp loại viên chức theo quy định hiện hành. Khác cấp tiểu học, việc của giáo viên trung học xoay quanh một hoặc hai môn dạy cho nhiều lớp, nên phần kết quả phải thể hiện được khối lượng, chất lượng bài kiểm tra và đóng góp cho tổ.
Bài này dành cho giáo viên không làm chủ nhiệm hoặc muốn viết riêng phần chuyên môn cho chắc. Phần công tác chủ nhiệm có bài riêng trong cùng danh mục. Ở đây bạn sẽ thấy cách liệt kê khối lượng dạy, cách nói về ra đề, chấm bài, bồi dưỡng học sinh, sinh hoạt tổ, và một đoạn mẫu theo tình huống giả định.
Giáo viên bộ môn cần chứng minh điều gì trong bản kiểm điểm
Với giáo viên bộ môn, người đánh giá trực tiếp là tổ trưởng chuyên môn. Tổ trưởng đã dự giờ bạn, đã duyệt đề kiểm tra bạn ra, đã xem điểm các lớp bạn dạy, nên điều họ cần ở bản kiểm điểm không phải lời giới thiệu mà là một bản tổng kết gọn: bạn dạy những lớp nào, bao nhiêu tiết, có hoàn thành chương trình đúng tiến độ không, đã làm thêm gì cho tổ, và còn yếu ở chỗ nào.
Ở trung học, chuyện so sánh điểm số giữa các lớp, giữa các giáo viên cùng môn rất dễ xảy ra. Bản kiểm điểm không nên đi theo hướng đó. Kết quả học tập của học sinh phụ thuộc đầu vào, giờ học thêm, hoàn cảnh gia đình, không chỉ phụ thuộc người dạy. Bạn nêu số liệu tổng hợp của lớp mình theo đúng mẫu nếu được yêu cầu, rồi tập trung vào những việc bạn kiểm soát được: kế hoạch bài dạy, chất lượng đề, phản hồi bài làm, hỗ trợ học sinh cần giúp.
Về quản lý, trường THCS công lập nay thuộc UBND xã, phường; trường THPT thuộc Sở GD&ĐT. Hướng dẫn về thời điểm và mẫu đánh giá viên chức sẽ đến qua nhà trường. Bạn dùng đúng mẫu trường phát trong năm, kể cả khi thấy mẫu năm ngoái quen tay hơn.
Khối lượng công việc: những dòng nên có
Phần kết quả nhiệm vụ của giáo viên bộ môn nên bắt đầu bằng khối lượng, vì đó là phần khách quan nhất và dễ đối chiếu với thời khoá biểu. Số liệu trong bảng là ví dụ giả định cho một giáo viên Ngữ văn THCS.
| Hạng mục | Cách ghi | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Lớp và số tiết | Ghi lớp, môn, số tiết mỗi tuần | Ngữ văn lớp 8A, 8B, 9C; 12 tiết mỗi tuần |
| Tiến độ chương trình | Hoàn thành đúng kế hoạch hay phải dạy bù | Hoàn thành đúng kế hoạch, dạy bù đủ bốn tiết nghỉ ốm |
| Kiểm tra, đánh giá | Số đề tham gia ra, số bài chấm, thời hạn trả bài | Tham gia ra hai đề kiểm tra cuối kỳ của khối 9; trả bài thường xuyên trong một tuần |
| Dự giờ, thao giảng | Số tiết dạy được dự, số tiết đi dự | Hai tiết được tổ dự; dự mười tiết của đồng nghiệp |
| Bồi dưỡng, phụ đạo | Đối tượng, số buổi, cách làm | Phụ đạo một buổi mỗi tuần cho học sinh cần hỗ trợ kỹ năng viết |
| Đóng góp cho tổ | Chuyên đề, ngân hàng câu hỏi, học liệu chia sẻ | Soạn và chia sẻ bộ câu hỏi đọc hiểu cho khối 8 |
| Nhiệm vụ khác | Kiêm nhiệm, coi thi, chấm thi | Coi thi tuyển sinh, phụ trách phòng bộ môn |
Chỉ cần bảy dòng như thế, người đọc đã hình dung được một năm làm việc của bạn. Phần chữ phía sau dùng để nói về chất lượng: tiết dạy được góp ý gì, đề kiểm tra có bị sửa nhiều không, học sinh phụ đạo tiến bộ ra sao.
Nói về ra đề, chấm bài và phản hồi học sinh
Ra đề. Nêu bạn tham gia ra đề nào, đề có đúng ma trận, đặc tả tổ thống nhất hay không, có bị trả lại để sửa không. Nếu từng có sai sót trong đề, chẳng hạn một câu hỏi có hai đáp án đều hợp lý, nên ghi ở phần hạn chế cùng cách bạn đã xử lý.
Chấm và trả bài. Thời hạn trả bài, cách chữa bài trên lớp, cách ghi nhận xét vào bài làm. Một dòng như "bài viết của học sinh được trả kèm nhận xét từng tiêu chí trong vòng một tuần" cho thấy bạn quan tâm phản hồi chứ không chỉ cho điểm.
Nhập điểm, nhận xét lên hệ thống. Đúng hạn, không sai sót cần đính chính. Nếu năm nay có lần phải sửa điểm vì nhập nhầm, nêu ngắn ở hạn chế; tổ đã biết, tự nêu cho thấy bạn rút kinh nghiệm.
Học sinh cần hỗ trợ. Viết bạn đã làm gì cho nhóm học sinh chưa theo kịp, không gắn nhãn, không nêu tên. Việc phụ đạo trong khuôn khổ kế hoạch của trường nên nêu rõ, để phân biệt với dạy thêm.
Học sinh có năng khiếu. Nếu được phân công bồi dưỡng, nêu số buổi, nội dung, việc phối hợp với đồng nghiệp. Kết quả thi chỉ nêu khi trường yêu cầu, ghi đúng như đã công bố, không coi đó là thước đo duy nhất.
Đoạn mẫu phần kết quả và hạn chế (sự việc giả định)
Tình huống giả định: cô Lê Thị C, giáo viên Hoá học Trường THPT Z, dạy năm lớp khối 10 và 11, không làm chủ nhiệm.
Kết quả thực hiện nhiệm vụ: Bản thân dạy môn Hoá học các lớp 10A2, 10A5, 11A1, 11A3, 11A4, tổng cộng mười lăm tiết mỗi tuần; hoàn thành chương trình đúng kế hoạch. Soạn kế hoạch bài dạy trước một tuần, có phần thí nghiệm thực hành cho các bài theo yêu cầu chương trình; tổ chức đủ các tiết thực hành tại phòng bộ môn, không để xảy ra sự cố an toàn hoá chất. Tham gia ra đề kiểm tra giữa kỳ khối 10 theo ma trận tổ thống nhất. Trả bài kiểm tra thường xuyên trong một tuần, có chữa lỗi chung trên lớp. Dạy hai tiết thao giảng, đi dự mười hai tiết. Biên soạn bộ câu hỏi trắc nghiệm chương đầu lớp 11 dùng chung cho tổ.
Hạn chế: Một câu trong đề giữa kỳ học kỳ I có cách diễn đạt gây hiểu theo hai cách, phải điều chỉnh đáp án sau khi học sinh phản hồi. Việc theo dõi nhóm học sinh chưa nắm chắc phần tính toán còn chưa đều, có tuần bỏ buổi hỗ trợ vì trùng lịch coi thi. Nguyên nhân: bản thân rà đề chưa kỹ ở khâu đọc thử, và chưa xếp lịch dự phòng cho buổi hỗ trợ.
Hướng khắc phục: Mọi câu hỏi bản thân ra đều nhờ một đồng nghiệp đọc thử trước khi nộp tổ; buổi hỗ trợ học sinh có lịch dự phòng trong tuần.
Để ý cách viết phần hạn chế: nêu đúng sự việc tổ đã biết, nêu nguyên nhân thuộc về mình, và biện pháp nhỏ, làm được ngay. Không né, cũng không phóng đại thành "năng lực chuyên môn còn yếu" khi bản thân chỉ mắc một lỗi cụ thể.
Giáo viên kiêm nhiệm: tổ trưởng, phụ trách phòng bộ môn, thiết bị, thư viện
Nhiều giáo viên trung học còn gánh thêm nhiệm vụ ngoài lớp. Mỗi việc nên có một hai dòng riêng, đừng gộp thành "hoàn thành các nhiệm vụ được giao".
- Tổ trưởng, tổ phó: số buổi sinh hoạt chuyên môn đã chủ trì, kế hoạch tổ, việc duyệt đề và phân công dự giờ, việc hỗ trợ giáo viên mới.
- Phụ trách phòng bộ môn, phòng thí nghiệm: kiểm kê, an toàn, sổ theo dõi sử dụng, việc đề xuất bổ sung thiết bị.
- Phụ trách thiết bị dạy học, thư viện: lịch mượn trả, sắp xếp, phối hợp với giáo viên các môn.
- Phụ trách đội tuyển, câu lạc bộ học thuật: số buổi, nội dung, số học sinh tham gia.
- Thư ký hội đồng, thư ký các kỳ thi: số biên bản, thời hạn hoàn thành, sai sót nếu có.
- Tham gia các đoàn kiểm tra, coi thi, chấm thi do cấp trên điều động.
Nếu kiêm nhiệm làm giảm thời gian cho việc dạy, bạn nên ghi rõ điều đó ở phần nguyên nhân của hạn chế, nhưng giữ giọng sự việc, không phàn nàn. Người đánh giá cần biết bối cảnh, không cần nghe kể khổ.
Tự nhận mức xếp loại: đặt mức theo việc thật
Cuối bản kiểm điểm luôn có dòng tự nhận mức xếp loại. Bốn mức là hoàn thành xuất sắc, hoàn thành tốt, hoàn thành, không hoàn thành nhiệm vụ; tiêu chí từng mức và giới hạn số người được ở mức cao nhất do quy định hiện hành và hướng dẫn của trường đặt ra, bạn đọc kỹ văn bản trường phát trước khi chọn. Đừng chọn theo cảm giác hay theo mức của năm ngoái.
Cách làm chắc nhất là đặt phần kết quả của mình cạnh tiêu chí từng mức, đánh dấu tiêu chí nào có bằng chứng. Nếu mức cao nhất đòi hỏi kết quả nổi bật như chuyên đề được áp dụng toàn trường, sản phẩm được cấp trên ghi nhận, mà bạn chưa có, thì tự nhận hoàn thành tốt nhiệm vụ là trung thực. Ngược lại, nếu bạn đã gánh khối lượng lớn, có sản phẩm cụ thể và không có vi phạm nào, đừng tự hạ mức chỉ vì ngại.
Lý do tự nhận nên là một câu nối thẳng với phần kết quả, ví dụ giả định: "hoàn thành đủ khối lượng mười lăm tiết mỗi tuần, có sản phẩm dùng chung cho tổ, còn một sai sót trong ra đề đã khắc phục". Người đọc thấy ngay bạn đã cân nhắc.
Tự soát trước khi đọc trước tổ
Bản kiểm điểm của giáo viên bộ môn thường được đọc trong buổi họp tổ cuối năm. Soát nhanh theo thứ tự:
- Đối chiếu số lớp, số tiết với thời khoá biểu và phân công chính thức.
- Đối chiếu số tiết dự giờ, thao giảng với sổ của tổ.
- Xem lại các góp ý của tổ trong năm, chắc chắn hạn chế lớn nhất đã được nêu.
- Đọc lại phần tự nhận mức xếp loại, kiểm tra lý do có khớp với phần kết quả không.
- Bỏ các câu so sánh mình với đồng nghiệp hay lớp khác.
- In hoặc lưu một bản để mang theo khi họp, ghi góp ý ngay bên lề.
Sau buổi họp, nếu được yêu cầu bổ sung, hãy sửa và nộp đúng hạn. Một bản kiểm điểm nộp muộn nhiều ngày tự nó đã là một điểm trừ ở mục ý thức kỷ luật.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên dạy hai trường có viết hai bản kiểm điểm không?
Thông thường bạn viết bản kiểm điểm tại đơn vị quản lý mình, và nêu rõ phần nhiệm vụ đã thực hiện ở trường được điều động. Có nơi trường thứ hai gửi nhận xét về cho trường chính. Hỏi văn phòng trường quản lý để biết cách làm năm đó.
Có nên nêu điểm trung bình các lớp mình dạy trong bản kiểm điểm không?
Chỉ nêu khi mẫu của trường yêu cầu, và ghi đúng số liệu đã được nhà trường tổng hợp. Không tự so sánh với lớp khác hay giáo viên khác. Phần thể hiện năng lực nên dựa vào việc bạn đã làm, vì điểm số học sinh chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố.
Bị học sinh hoặc phụ huynh phản ánh về cách chấm bài thì ghi thế nào?
Nếu phản ánh đã được tổ hoặc nhà trường xem xét, nêu ngắn gọn sự việc, kết luận và việc bạn đã điều chỉnh. Nếu kết luận là bạn chấm đúng, ghi kết luận đó. Viết trung thực, không bình luận về người phản ánh.
Dạy thêm có được kể vào bản kiểm điểm không?
Các buổi phụ đạo, bồi dưỡng nằm trong kế hoạch của nhà trường thì kể được. Việc dạy thêm ngoài nhà trường thuộc phạm vi riêng và phải theo quy định hiện hành về dạy thêm, học thêm; không đưa vào phần kết quả nhiệm vụ của viên chức.
Bản kiểm điểm có cần nhắc đến các khoá bồi dưỡng thường xuyên không?
Có, một dòng ở phần tinh thần học tập: tên nội dung bồi dưỡng đã hoàn thành trong năm. Nếu chưa hoàn thành đúng hạn, ghi vào hạn chế và nêu thời điểm sẽ hoàn thành.
Tổ trưởng chuyên môn tự kiểm điểm có khác giáo viên thường không?
Tổ trưởng vẫn viết đủ phần của một giáo viên, thêm phần kết quả lãnh đạo tổ: kế hoạch, sinh hoạt chuyên môn, hỗ trợ đồng nghiệp, chất lượng chung của tổ. Phần trách nhiệm người quản lý có bài riêng trong danh mục này.