Trong bản kiểm điểm cuối năm, phần công tác chủ nhiệm là nơi giáo viên tự nhận xét việc nắm tình hình học sinh, phối hợp với gia đình, xây dựng nền nếp lớp và xử lý các vụ việc phát sinh. Đây là mảng khó đo nhất trong nghề dạy học, nên càng cần viết bằng sự việc thay vì những chữ như "tận tâm", "gần gũi học sinh".
Bài này chỉ cách gom một năm chủ nhiệm thành vài nhóm việc, viết sao cho không biến thành bảng xếp hạng học sinh hay kể lể khó khăn, cách nêu một vụ việc trong lớp mà bạn đã xử lý chưa tốt, và một đoạn mẫu theo sự việc giả định. Phần chuyên môn bộ môn đã có bài riêng trong danh mục này.
Bốn nhóm việc của một năm chủ nhiệm
Nắm học sinh. Đầu năm bạn có tìm hiểu hoàn cảnh, sức khoẻ, sở thích của các em không, có cập nhật khi có thay đổi không. Viết bạn đã làm gì để nắm, chẳng hạn phiếu thông tin đầu năm, trò chuyện riêng với từng em trong tháng đầu, chứ không viết "nắm chắc tình hình lớp".
Xây dựng nền nếp. Cách bạn cùng lớp đặt nội quy, chọn cán bộ lớp, duy trì sinh hoạt lớp. Một chi tiết như "cán bộ lớp được bầu lại sau học kỳ I để nhiều em có cơ hội" cho thấy cách làm của bạn rõ hơn mọi tính từ.
Phối hợp với gia đình. Số buổi họp phụ huynh, kênh liên lạc, việc gặp riêng gia đình khi có chuyện. Nêu cả việc bạn chủ động báo tin tốt cho phụ huynh, không chỉ báo khi con có lỗi.
Xử lý vụ việc. Một năm học hầu như lớp nào cũng có vài chuyện: xô xát, mất đồ, nghỉ học kéo dài, nghi bắt nạt. Bản kiểm điểm nên có một hai dòng về cách bạn xử lý, không nêu tên học sinh, nhấn vào việc đã phối hợp với ai và kết quả ra sao.
Phối hợp trong trường. Với giáo viên bộ môn, tổng phụ trách, nhân viên y tế, người làm tư vấn học đường nếu trường có. Giáo viên chủ nhiệm làm tốt thường là người biết kéo người khác vào đúng lúc, và bản kiểm điểm nên thể hiện điều đó.
Viết về kết quả rèn luyện của lớp mà không xếp hạng các em
Mẫu bản kiểm điểm ở một số trường có dòng kết quả rèn luyện, học tập của lớp chủ nhiệm. Nếu có, bạn ghi đúng số liệu tổng hợp nhà trường đã duyệt, dừng ở đó, không thêm câu so sánh lớp mình với lớp khác, không thêm chữ "đứng đầu khối" hay "thấp nhất trường". Lớp chủ nhiệm không phải đội thi đấu, và cách giáo viên nói về lớp mình trong văn bản lưu hồ sơ cũng là một phần của đạo đức nghề.
Thay cho so sánh, bạn viết về sự thay đổi mà bạn có góp phần: một nhóm em hay nghỉ học đã đi học đều hơn sau khi bạn gặp gia đình, lớp không có vụ xô xát nào kéo dài sau đợt sinh hoạt về ứng xử, các em tự quản giờ truy bài ổn định từ học kỳ II. Những câu như vậy cho thấy công việc chủ nhiệm, còn con số tổng hợp chỉ là phần phụ.
Tuyệt đối không viết những câu đổ lỗi cho học sinh hay gia đình, chẳng hạn "lớp có nhiều học sinh cá biệt, phụ huynh thiếu quan tâm" để giải thích kết quả chưa như mong muốn. Nếu bối cảnh lớp thật sự khó, bạn có thể nêu khách quan và ngắn, ví dụ "lớp có nhiều em ở xa, đi lại khó khăn mùa mưa", rồi chuyển ngay sang việc bạn đã làm.
Nêu một vụ việc trong lớp: ba cách viết
Giả định trong năm có một vụ hai học sinh xô xát ở sân trường, bạn biết muộn vì không ai báo. Dưới đây là ba cách viết và nhận xét.
| Cách viết | Vấn đề | Nhận xét |
|---|---|---|
| Không nhắc gì đến vụ việc | Tổ và ban giám hiệu đều biết | Bị hỏi lại trong buổi họp, mất điểm ở thái độ tự nhìn nhận |
| "Lớp có vụ xô xát do học sinh thiếu ý thức" | Đổ lỗi, không nói việc của mình | Người đọc thấy bạn đứng ngoài sự việc |
| "Trong học kỳ I lớp có một vụ xô xát giữa hai học sinh ở sân trường; bản thân nắm thông tin chậm vì chưa có kênh để học sinh báo kín. Sau đó đã phối hợp với gia đình hai em và nhà trường xử lý theo nội quy, lập hộp thư góp ý của lớp, tổ chức một buổi sinh hoạt về cách báo người lớn khi có chuyện; học kỳ II không có vụ việc tương tự." | Đúng sự việc, có phần của mình, có biện pháp | Đây là cách nên dùng |
Cách thứ ba dài hơn nhưng làm được ba việc cùng lúc: nhận phần trách nhiệm đúng mức, cho thấy bạn đã hành động, và có kết quả kiểm chứng. Không nêu tên các em, không kể chi tiết ai đánh ai.
Đoạn mẫu phần công tác chủ nhiệm (sự việc giả định)
Tình huống giả định: cô Phạm Thị D, chủ nhiệm lớp 7A gồm 40 học sinh, Trường THCS W.
Công tác chủ nhiệm: Đầu năm học, bản thân tìm hiểu hoàn cảnh từng học sinh qua phiếu thông tin và trò chuyện riêng trong tháng đầu; lập danh sách các em cần quan tâm về sức khoẻ, hoàn cảnh để phối hợp với nhân viên y tế và nhà trường. Cùng lớp xây dựng nội quy lớp, bầu cán bộ lớp hai lần trong năm. Tổ chức ba buổi họp phụ huynh, gặp riêng gia đình sáu học sinh khi có thay đổi về học tập, nề nếp; định kỳ báo tin tiến bộ của các em qua sổ liên lạc. Phối hợp với gia đình hai em nghỉ học nhiều ngày trong học kỳ I, sau đó các em đi học đều trở lại. Trong năm lớp có một vụ mất đồ dùng cá nhân, đã cùng nhà trường xác minh và trả lại đồ cho học sinh, không để xảy ra nghi oan.
Hạn chế trong công tác chủ nhiệm: Bản thân chưa duy trì đều giờ sinh hoạt lớp theo chủ đề, nhiều buổi chỉ dừng ở nhắc nề nếp; chưa trao đổi thường xuyên với giáo viên bộ môn về những em học chưa theo kịp. Nguyên nhân là chưa lập kế hoạch sinh hoạt lớp theo tháng và chưa có lịch trao đổi cố định với giáo viên bộ môn.
Hướng khắc phục: Lập kế hoạch sinh hoạt lớp cho cả học kỳ ngay từ đầu năm, mỗi tháng ít nhất hai buổi theo chủ đề; đặt lịch trao đổi với giáo viên bộ môn sau mỗi đợt kiểm tra.
Chủ nhiệm lớp cuối cấp và lớp có học sinh học hoà nhập
Chủ nhiệm lớp 9 hay lớp 12 có thêm một mảng việc mà lớp khác không có: đồng hành với học sinh trong mùa thi chuyển cấp, thi tốt nghiệp, chọn hướng học tiếp. Bản kiểm điểm nên có một dòng về việc này, chẳng hạn bạn đã phối hợp với nhà trường tổ chức buổi tư vấn chọn trường, chọn nghề, đã gặp gia đình những em đang phân vân, đã nhắc lịch và hồ sơ đăng ký đúng hạn. Không nêu số em đỗ trường nào, vì kết quả thi là của các em và gia đình, còn việc của bạn là thông tin đủ, đúng lúc.
Lớp có học sinh khuyết tật học hoà nhập cũng cần một mục riêng. Viết bạn đã phối hợp với gia đình và nhà trường xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân cho em, đã hướng dẫn cả lớp cách hỗ trợ bạn, đã điều chỉnh chỗ ngồi hay hoạt động khi cần. Không mô tả tình trạng sức khoẻ của em, chỉ nói việc. Đây là phần việc tốn nhiều công sức thầm lặng của giáo viên chủ nhiệm, và nếu không tự ghi thì thường không ai ghi giúp.
Những điều nên tránh khi viết phần chủ nhiệm
Phần chủ nhiệm chạm tới học sinh và gia đình các em, nên ngoài chuyện viết hay, bạn còn phải viết đúng mực:
- Không nêu tên học sinh, kể cả để khen; hồ sơ viên chức được nhiều người đọc.
- Không kể chi tiết hoàn cảnh riêng như bố mẹ ly hôn, nợ nần, bệnh tật của gia đình học sinh.
- Không dùng chữ dán nhãn như "cá biệt", "chậm tiến", "con nhà khó dạy".
- Không tự đặt mức đánh giá rèn luyện, hạnh kiểm thay cho quy trình của nhà trường.
- Không kể lể khó khăn để xin thông cảm; nêu khách quan một câu rồi nói việc đã làm.
- Không đưa ảnh chụp tin nhắn của phụ huynh làm minh chứng nếu chưa được đồng ý.
- Không viết những lời hứa thay học sinh kiểu "năm sau lớp sẽ không còn vi phạm".
Nếu trong năm có vụ việc nghiêm trọng như học sinh bị thương, bị bắt nạt kéo dài, hãy hỏi ban giám hiệu nên ghi đến mức nào trong bản kiểm điểm, vì vụ việc có thể còn đang được xử lý theo quy trình riêng.
Chuẩn bị chất liệu từ đầu năm để cuối năm không phải nhớ
Giáo viên chủ nhiệm viết bản kiểm điểm nhanh nhất là người ghi chép đều. Một cách làm đơn giản:
- Mở một trang riêng trong sổ chủ nhiệm, đặt tên "việc đã làm".
- Mỗi tuần ghi một hai dòng: gặp phụ huynh nào về việc gì, xử lý chuyện gì, tổ chức hoạt động gì; không ghi tên đầy đủ, chỉ ký hiệu riêng.
- Cuối mỗi tháng đánh dấu những việc có kết quả rõ.
- Cuối học kỳ I, tự viết nháp phần chủ nhiệm, xem còn mảng nào trống để bù trong học kỳ II.
- Cuối năm, chọn những dòng tiêu biểu nhất đưa vào bản kiểm điểm.
Trang ghi chép này cũng giúp bạn khi có phụ huynh thắc mắc hay khi nhà trường cần xác minh một vụ việc: bạn có mốc thời gian rõ ràng thay vì dựa vào trí nhớ. Nó còn là chỗ để bạn nhìn lại cách mình ứng xử qua từng tháng, thấy được những lần đã nóng vội để năm sau làm khác.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên chủ nhiệm có phải viết bản kiểm điểm riêng cho công tác chủ nhiệm không?
Phần lớn trường để công tác chủ nhiệm là một mục trong bản kiểm điểm viên chức cuối năm. Một số trường yêu cầu thêm báo cáo tổng kết công tác chủ nhiệm riêng. Hỏi nhà trường để biết năm đó cần một hay hai văn bản.
Lớp có học sinh bỏ học giữa năm thì viết thế nào?
Nêu sự việc khách quan, những việc bạn đã làm như gặp gia đình, báo nhà trường, phối hợp chính quyền địa phương nếu có, và kết quả hiện tại. Không suy diễn nguyên nhân hay quy lỗi cho gia đình trong văn bản.
Có nên nêu những lần phụ huynh khen mình không?
Có thể nêu ngắn gọn nếu là ghi nhận chính thức, ví dụ ý kiến tại buổi họp phụ huynh được ghi biên bản. Không trích tin nhắn riêng và không nêu tên phụ huynh. Phần này chỉ nên là một câu, đừng thay cho phần việc.
Năm đầu làm chủ nhiệm, nhiều việc chưa biết làm thì có nên ghi thật vào hạn chế không?
Nên ghi thật, chọn hai ba điểm cụ thể và kèm việc bạn đã học được từ đồng nghiệp. Tổ và ban giám hiệu đánh giá cao người mới biết mình thiếu gì và có kế hoạch học, hơn là một bản kiểm điểm tỏ ra mọi thứ đều ổn.
Học sinh lớp mình gây ra sự việc lớn thì giáo viên chủ nhiệm có bị trách nhiệm không?
Trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm được xem xét theo việc bạn đã làm đúng phận sự hay chưa: có nắm tình hình, có báo kịp thời, có phối hợp xử lý không. Viết trung thực những việc đó trong bản kiểm điểm là cách tốt nhất để trình bày phía mình.
Có nên để học sinh góp ý về giáo viên chủ nhiệm trước khi viết bản kiểm điểm không?
Một phiếu góp ý ẩn danh ngắn cuối năm giúp bạn thấy điểm mình chưa nhận ra. Nếu làm, chỉ dùng để tự rút kinh nghiệm, không chấm điểm hay so sánh, và tôn trọng ý kiến của các em kể cả khi trái ý mình.