Kế toán ở đơn vị sự nghiệp công lập như trường học, trạm y tế, trung tâm văn hoá viết bản kiểm điểm cuối năm để tự đánh giá việc lập dự toán, xử lý chứng từ, quyết toán, kiểm kê và báo cáo, làm căn cứ xếp loại theo quy định đánh giá viên chức hiện hành. Nghề kế toán có lợi thế là việc nào cũng có hạn và có sản phẩm, nên bản kiểm điểm dễ viết cụ thể hơn nhiều nghề khác.
Cái khó nằm ở phần hạn chế. Một sai sót kế toán, dù nhỏ, có thể liên quan đến tiền và trách nhiệm, nên nhiều người viết né, hoặc ngược lại viết như tự nhận vi phạm. Bài này chỉ cách viết cân bằng, cách xử lý số liệu tài chính trong bản kiểm điểm, và khi nào cần hỏi ý kiến chuyên môn trước khi viết.
Kế toán đơn vị sự nghiệp được đánh giá qua những sản phẩm nào
Công việc kế toán ở đơn vị sự nghiệp xoay quanh một chu kỳ năm: lập dự toán đầu năm, thực hiện thu chi theo dự toán được giao, xử lý chứng từ hằng ngày, đối chiếu với kho bạc và ngân hàng, kiểm kê tài sản, lập báo cáo tài chính và quyết toán cuối năm, công khai tài chính theo quy định. Mỗi khâu có thời hạn và có sản phẩm cụ thể, và đó chính là xương sống của phần kết quả trong bản kiểm điểm.
Người đánh giá kế toán thường là thủ trưởng đơn vị, người ký cùng bạn trên hầu hết chứng từ. Họ biết khá rõ hồ sơ nào đúng hạn, hồ sơ nào bị trả, đợt kiểm tra nào có ý kiến. Vì vậy bản kiểm điểm kế toán không cần thuyết phục bằng lời, chỉ cần liệt kê trung thực theo từng khâu, kèm mốc thời gian.
Ở nhiều trường học và trạm y tế, kế toán còn kiêm văn thư, phụ trách tài sản hoặc theo dõi các khoản thu. Những việc kiêm nhiệm đó cần có mục riêng, vì chúng chiếm thời gian và có trách nhiệm riêng. Riêng thủ quỹ thì quy định về kế toán không cho người làm kế toán kiêm nhiệm trong cùng đơn vị; nếu nơi bạn làm đang bố trí như vậy, nên báo thủ trưởng để điều chỉnh thay vì ghi nó như một thành tích.
Phần kết quả theo từng khâu kế toán
Gợi ý cách ghi cho từng khâu. Các mốc và số lượng trong cột phải là ví dụ giả định; bạn lấy từ sổ sách và hệ thống của đơn vị.
| Khâu | Ghi điều gì | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Dự toán | Tham gia lập, thời điểm nộp, có phải điều chỉnh không | Lập dự toán năm đúng hạn; điều chỉnh một lần giữa năm theo hướng dẫn |
| Chứng từ, sổ sách | Khối lượng chứng từ, thời gian xử lý, sai sót phải sửa | Xử lý khoảng 1.200 chứng từ, không có chứng từ bị kho bạc trả lại vì thiếu thủ tục |
| Đối chiếu | Đối chiếu với kho bạc, ngân hàng theo kỳ | Đối chiếu hằng tháng đầy đủ, không có chênh lệch tồn đọng |
| Tài sản | Kiểm kê, ghi sổ tài sản, thanh lý | Tổ chức kiểm kê cuối năm, cập nhật sổ tài sản sau đợt mua sắm thiết bị |
| Báo cáo, quyết toán | Thời hạn nộp, ý kiến của cơ quan thẩm định | Nộp báo cáo quyết toán đúng hạn, có hai nội dung phải giải trình bổ sung |
| Công khai tài chính | Thực hiện công khai theo quy định | Công khai dự toán, quyết toán đúng hình thức và thời gian đơn vị quy định |
| Kiêm nhiệm | Văn thư, tài sản, theo dõi khoản thu | Kiêm văn thư: vào sổ, lưu trữ công văn đi đến đầy đủ |
Dòng "có hai nội dung phải giải trình bổ sung" là ví dụ cho cách ghi trung thực: không có nghĩa là sai phạm, nhưng là sự thật của năm, và thủ trưởng đều biết. Ghi ra kèm kết quả giải trình cho thấy bạn nắm việc.
Số liệu tài chính trong bản kiểm điểm: dùng đến đâu
Dùng số lượng công việc, hạn chế dùng số tiền. Số chứng từ, số lần đối chiếu, số báo cáo đúng hạn nói lên công việc của bạn. Số tiền thu chi của đơn vị thuộc báo cáo tài chính, không cần đưa vào bản kiểm điểm cá nhân trừ khi mẫu yêu cầu.
Không đưa thông tin lương, thu nhập của cá nhân khác. Bản kiểm điểm được đọc trước tập thể. Thông tin chi trả cho từng người là dữ liệu riêng, không dùng làm ví dụ.
Số nào nêu thì phải khớp với hồ sơ. Một con số lệch với báo cáo đã nộp có thể gây nghi ngờ không cần thiết. Khi không chắc, mô tả khối lượng bằng chữ "khoảng" và ghi nguồn.
Không tự kết luận đúng sai thay cơ quan có thẩm quyền. Nếu có ý kiến của đoàn kiểm tra, thanh tra, ghi đúng nội dung kết luận, không tự diễn giải thêm theo hướng có lợi hay bất lợi cho mình.
Viết phần sai sót cho đúng mức (sự việc giả định)
Ví dụ giả định: trong năm, một bộ hồ sơ thanh toán công tác phí bị kho bạc trả lại vì thiếu chữ ký xác nhận của nơi đến công tác, đơn vị bổ sung sau một tuần, tiền vẫn được thanh toán đúng. Cách viết đúng mức: "Có một bộ hồ sơ thanh toán bị kho bạc trả lại do thiếu chữ ký xác nhận, đã bổ sung và thanh toán sau một tuần. Nguyên nhân do bản thân chưa kiểm tra đủ thành phần hồ sơ trước khi trình ký. Đã lập danh mục kiểm tra cho từng loại hồ sơ thanh toán và áp dụng từ quý III."
Lời văn nêu đủ: sự việc, hậu quả thực tế, nguyên nhân thuộc về mình, biện pháp đã làm. Không dùng những chữ nặng nề như "vi phạm nguyên tắc tài chính" khi sự việc chỉ là thiếu sót thủ tục đã khắc phục. Cũng không né bằng câu "còn một số sai sót nhỏ trong thủ tục", vì thủ trưởng biết đó là sự việc nào.
Khác hẳn trường hợp trên là khi có dấu hiệu thất thoát, chi sai chế độ hay chênh lệch quỹ chưa giải thích được, đang được kiểm tra, thanh tra. Lúc đó lời trong bản kiểm điểm có thể được dùng trong quá trình xem xét trách nhiệm. Bạn nên trao đổi với thủ trưởng về phạm vi nêu trong bản kiểm điểm, viết đúng sự thật đã được xác minh, không suy đoán, không nhận thay phần việc không phải của mình. Nếu sự việc có khả năng liên quan trách nhiệm pháp lý, hỏi luật sư trước khi viết bất kỳ văn bản tự nhận nào, chẳng hạn qua mục hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Đoạn mẫu phần kết quả của kế toán trường mầm non (sự việc giả định)
Tình huống giả định: anh Bùi Văn K, kế toán một trường mầm non công lập, kiêm phụ trách tài sản, làm việc cùng một nhân viên văn thư kiêm thủ quỹ.
Kết quả thực hiện nhiệm vụ: Bản thân tham gia lập dự toán năm và nộp đúng hạn; thực hiện thu chi theo dự toán được giao, xử lý khoảng 900 chứng từ, không có hồ sơ bị kho bạc trả lại vì sai mẫu biểu. Hằng tháng đối chiếu số dư với kho bạc và ngân hàng, không có chênh lệch tồn đọng. Theo dõi các khoản thu của trẻ theo quy định của trường, phối hợp với giáo viên chủ nhiệm thông báo cho phụ huynh đúng thời gian, đối chiếu cuối tháng khớp với thủ quỹ. Cập nhật sổ tài sản sau đợt nhận bàn giao đồ chơi ngoài trời và thiết bị nhà bếp, tổ chức kiểm kê cuối năm. Lập báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán đúng hạn; giải trình bổ sung một nội dung theo yêu cầu của cơ quan thẩm định và được chấp nhận.
Kết quả khắc phục hạn chế năm trước: Năm trước còn chậm hạch toán tài sản mới mua vào sổ; năm nay đã ghi sổ ngay trong tháng nhận bàn giao.
Đoạn này ngắn nhưng phủ đủ chu kỳ kế toán năm, có số lượng, có mốc, có một điểm phải giải trình được nêu thẳng. Người đọc không cần hỏi thêm.
Phần phẩm chất và kỷ luật của người làm kế toán
Ngoài các mục chung, phần phẩm chất của kế toán có những điểm riêng nên ghi bằng chi tiết kiểm chứng được:
- Chấp hành chế độ kế toán và quy định tài chính: không có kết luận vi phạm trong các đợt kiểm tra của năm.
- Trung thực, khách quan: số liệu báo cáo khớp với sổ sách, không có trường hợp phải điều chỉnh do sai lệch cố ý.
- Bảo mật thông tin tài chính: không cung cấp số liệu cho người không có trách nhiệm, bảo quản chứng từ đúng nơi.
- Tuân thủ thời hạn: nộp báo cáo, quyết toán, đối chiếu đúng mốc.
- Tinh thần học tập: cập nhật văn bản mới về tài chính, kế toán áp dụng cho đơn vị; tham gia tập huấn phần mềm.
- Phối hợp: hướng dẫn đồng nghiệp làm thủ tục thanh toán đúng, giảm hồ sơ bị trả lại.
Mục cuối thường bị bỏ quên. Một kế toán chịu khó hướng dẫn đồng nghiệp làm hồ sơ đúng ngay từ đầu giúp cả đơn vị bớt việc, và điều đó đáng được ghi nhận trong bản kiểm điểm của chính bạn.
Chuẩn bị trước buổi họp kiểm điểm
Kỳ kiểm điểm cuối năm trùng với giai đoạn bận nhất của kế toán: khoá sổ, quyết toán. Vài bước để không bị dồn:
- Viết nháp bản kiểm điểm từ đầu tháng cuối năm, trước khi vào cao điểm khoá sổ.
- Lấy mốc thời gian nộp báo cáo, quyết toán từ văn bản đã gửi, không dựa vào trí nhớ.
- Liệt kê các ý kiến kiểm tra, thẩm định trong năm và kết quả giải trình, chọn những điều cần nêu.
- Đọc lại phần hạn chế cùng thủ trưởng nếu có sự việc nhạy cảm, để lời văn khớp với kết luận chính thức.
- Trong buổi họp, trả lời câu hỏi về số liệu ngắn gọn, có nguồn; không tranh luận về chế độ chi với đồng nghiệp tại cuộc họp kiểm điểm.
Câu hỏi về chế độ chi tiêu, nếu có trong buổi họp, nên hẹn trả lời bằng văn bản sau khi tra cứu, thay vì trả lời theo trí nhớ. Một câu trả lời sai trước tập thể khó rút lại hơn một lời hẹn.
Câu hỏi thường gặp
Kế toán kiêm văn thư, phụ trách tài sản có phải viết riêng các phần đó không?
Nên viết thành mục riêng cho từng việc kiêm nhiệm: số văn bản đi đến được vào sổ, việc lưu trữ, kiểm kê và ghi sổ tài sản. Lưu ý quy định về kế toán không cho người làm kế toán đồng thời làm thủ quỹ trong cùng đơn vị, nên việc kiêm nhiệm này không đưa vào bản kiểm điểm như một nhiệm vụ bình thường.
Đơn vị bị kiểm toán, thanh tra có ý kiến thì có phải ghi vào bản kiểm điểm không?
Nếu ý kiến liên quan đến phần việc của bạn, nên ghi đúng nội dung kết luận và việc đã khắc phục. Không tự diễn giải thêm. Nếu kết luận chưa có, ghi là đang chờ kết luận và trao đổi với thủ trưởng về cách nêu.
Kế toán mới nhận bàn giao giữa năm thì kiểm điểm phần nào?
Kiểm điểm phần việc từ ngày nhận bàn giao, nêu rõ mốc và tình trạng hồ sơ khi nhận. Những tồn tại phát sinh trước khi bạn nhận thuộc trách nhiệm theo biên bản bàn giao; giữ biên bản đó cẩn thận.
Có nên nêu việc làm thêm giờ để kịp quyết toán không?
Có thể nêu một câu về việc hoàn thành đúng hạn trong giai đoạn cao điểm. Không cần kể chi tiết giờ làm thêm hay biến thành lời than. Kết quả đúng hạn đã nói đủ.
Kế toán trường học có cần viết phần công khai các khoản thu không?
Nếu bạn được giao thực hiện, nên ghi việc đã công khai các khoản thu, chi theo đúng hình thức và thời gian nhà trường quy định. Không nêu số tiền cụ thể của từng khoản trong bản kiểm điểm.
Mẫu bản kiểm điểm có dòng tự nhận mức xếp loại, kế toán nên căn cứ vào đâu?
Căn cứ vào tiêu chí trong hướng dẫn đánh giá của đơn vị và kết quả từng khâu đã nêu. Năm có kết luận vi phạm liên quan phần việc của mình thì không nên tự nhận mức cao, kể cả khi khối lượng việc lớn.