Công chức, viên chức giữ chức vụ quản lý như trưởng phòng, phó trưởng phòng, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, trạm trưởng viết bản kiểm điểm cuối năm với hai lớp nội dung: phần nhiệm vụ của cá nhân và phần kết quả của đơn vị mình phụ trách. Theo quy định đánh giá, xếp loại chất lượng hiện hành, mức xếp loại của người quản lý gắn với kết quả của bộ phận họ điều hành, nên bản kiểm điểm không thể chỉ kể việc riêng.
Điều khó nhất là viết phần trách nhiệm khi đơn vị có hạn chế: nhận ở mức nào là đủ, làm sao không đổ cho cấp dưới mà cũng không ôm hết về mình một cách hình thức. Bài này chỉ cách cấu trúc hai lớp nội dung, cách viết về năng lực điều hành bằng việc cụ thể, cách tự phê bình đúng mực, và một đoạn mẫu theo sự việc giả định.
Bản kiểm điểm người quản lý khác viên chức thường ở đâu
Một giáo viên viết về lớp mình dạy; một tổ trưởng viết về lớp mình dạy và tổ mình phụ trách; một hiệu trưởng viết về cả trường. Càng lên cao, phần việc cá nhân càng nhỏ, phần trách nhiệm với tập thể càng lớn. Người đọc bản kiểm điểm của người quản lý muốn thấy ba thứ: đơn vị đã đạt được gì so với kế hoạch đầu năm, vai trò của người quản lý trong kết quả đó, và người quản lý nhìn nhận những gì đơn vị chưa làm được như thế nào.
Bản kiểm điểm người quản lý thường được đọc trước tập thể đơn vị mình hoặc trước cấp trên có thẩm quyền đánh giá, tuỳ chức vụ và quy định của nơi công tác. Cấp dưới nghe bạn tự kiểm điểm là một trải nghiệm đặc biệt: họ biết rõ những việc bạn làm và những việc bạn chưa làm. Một bản kiểm điểm né tránh sẽ làm mất uy tín nhanh hơn bất kỳ góp ý nào.
Cũng cần tránh lẫn bản kiểm điểm với báo cáo tổng kết năm của đơn vị. Báo cáo tổng kết trình bày kết quả của cả tập thể; bản kiểm điểm trình bày bạn đã lãnh đạo, điều hành ra sao để có kết quả đó, và bạn chịu trách nhiệm gì về những chỗ chưa đạt. Chép nguyên số liệu tổng kết sang là lỗi rất hay gặp.
Cấu trúc hai lớp: việc cá nhân và kết quả đơn vị
Mẫu biểu cho người quản lý thường thêm các mục về năng lực lãnh đạo, quản lý và kết quả của đơn vị. Bảng dưới gợi ý chất liệu cho từng lớp; ví dụ là giả định cho một trưởng phòng ở UBND phường.
| Lớp nội dung | Cần nêu | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Nhiệm vụ cá nhân | Lĩnh vực trực tiếp phụ trách, văn bản trực tiếp soạn, việc lãnh đạo giao riêng | Trực tiếp chủ trì rà soát quy trình cấp phép xây dựng sau khi tiếp nhận từ cấp huyện cũ |
| Kết quả đơn vị | Mức độ hoàn thành kế hoạch năm của phòng, chỉ tiêu chính | Phòng hoàn thành phần lớn nhiệm vụ theo kế hoạch; còn hai nhiệm vụ chuyển sang năm sau |
| Năng lực điều hành | Phân công, kiểm tra, xử lý việc phát sinh, phối hợp với đơn vị khác | Phân công lại nhiệm vụ cho năm công chức sau sắp xếp; họp giao ban tuần đều đặn |
| Xây dựng tập thể | Đào tạo cấp dưới, đoàn kết nội bộ, xử lý mâu thuẫn | Kèm cặp hai công chức mới nhận lĩnh vực xây dựng |
| Trách nhiệm về hạn chế | Hạn chế của đơn vị, phần trách nhiệm của bản thân | Một số hồ sơ trễ hạn do chưa kiểm soát chặt khâu thẩm định |
| Phương hướng | Việc cụ thể của người quản lý | Thiết lập bảng theo dõi hồ sơ theo từng người, kiểm tra hằng tuần |
Điều quan trọng là hai lớp phải liên kết với nhau. Kết quả đơn vị tốt mà phần năng lực điều hành không có việc cụ thể, người đọc sẽ hỏi bạn đã đóng góp gì; ngược lại, phần điều hành dày đặc mà kết quả đơn vị không có, bản kiểm điểm thành ra kể việc cho đẹp.
Viết về năng lực điều hành bằng việc, không bằng tính từ
Phân công. Bạn phân việc thế nào khi đầu năm có người mới, khi giữa năm có người nghỉ. Một câu như "điều chỉnh phân công ba lần trong năm để bù vị trí trống, không để nhiệm vụ nào không có người phụ trách" nói lên năng lực rõ hơn "điều hành linh hoạt".
Kiểm tra, đôn đốc. Bạn theo dõi tiến độ bằng cách nào: giao ban, bảng theo dõi, kiểm tra hồ sơ ngẫu nhiên. Nếu có cơ chế cụ thể, nêu nó ra.
Xử lý việc khó. Một hai sự việc bạn đã trực tiếp xử lý: một khiếu nại phức tạp, một mâu thuẫn nội bộ, một sự cố. Nêu ngắn tình huống và cách làm, không nêu tên người liên quan.
Phát triển cấp dưới. Ai được bạn kèm cặp, cử đi học, giao thử việc khó hơn. Người quản lý giỏi để lại một tập thể mạnh hơn, và đó là kết quả có thể kể bằng việc.
Phối hợp ngang. Việc phối hợp với các phòng, đơn vị khác, nhất là khi trách nhiệm chồng chéo. Nêu một việc đã giải quyết được nhờ phối hợp tốt.
Chấp hành chỉ đạo cấp trên. Những nhiệm vụ cấp trên giao đột xuất đã hoàn thành ra sao, đúng hạn hay phải xin gia hạn.
Tự phê bình khi đơn vị có hạn chế: nhận ở mức nào
Người đứng đầu chịu trách nhiệm về kết quả của đơn vị, đó là nguyên tắc. Nhưng chịu trách nhiệm không có nghĩa là viết một câu chung "bản thân chịu trách nhiệm người đứng đầu về các hạn chế của đơn vị" rồi chuyển sang mục khác. Câu đó đúng nhưng rỗng, vì không chỉ ra bạn đã thiếu sót ở khâu nào trong vai trò quản lý.
Cách viết có trọng lượng là gắn từng hạn chế của đơn vị với một khâu quản lý cụ thể. Ví dụ giả định: phòng có một số hồ sơ trễ hạn; hạn chế quản lý tương ứng là bạn chưa có cơ chế cảnh báo hồ sơ sắp đến hạn, chưa kiểm tra định kỳ khâu thẩm định. Viết như vậy, người đọc thấy bạn hiểu vì sao đơn vị chưa tốt và biết mình phải sửa gì.
Đồng thời, không đẩy lỗi cụ thể của một người cấp dưới lên văn bản trước tập thể bằng tên. Nếu một cá nhân trong đơn vị có sai phạm và đang được xem xét, bạn nêu phần trách nhiệm quản lý của mình, còn việc của cá nhân đó đi theo quy trình riêng. Trộn hai việc vào bản kiểm điểm vừa không công bằng với người kia, vừa làm bản kiểm điểm của bạn trông như đang đẩy trách nhiệm.
Ở chiều ngược lại, cũng đừng nhận thay những sai phạm mà bạn không biết và không thể biết trong phạm vi quản lý hợp lý, chỉ để tỏ ra gánh vác. Lời nhận trong bản kiểm điểm có thể được dùng khi xem xét trách nhiệm sau này. Trung thực về phạm vi trách nhiệm của mình là cách tự phê bình đúng.
Đoạn mẫu phần trách nhiệm người quản lý (sự việc giả định)
Tình huống giả định: cô Ngô Thị L, phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn một trường tiểu học công lập.
Kết quả lãnh đạo, quản lý: Bản thân tham mưu kế hoạch giáo dục năm học của trường, phân công chuyên môn cho các tổ khối; chủ trì đủ các đợt sinh hoạt chuyên môn liên tổ; trực tiếp dự giờ khoảng 40 tiết, góp ý bằng biên bản; tổ chức hai chuyên đề về dạy đọc cho học sinh lớp 1, 2. Hướng dẫn ba giáo viên mới xây dựng kế hoạch bài dạy. Phối hợp với tổng phụ trách đội tổ chức tuần lễ đọc sách của trường.
Hạn chế và trách nhiệm: Việc kiểm tra hồ sơ chuyên môn của giáo viên chưa đều giữa các tổ, có tổ chỉ được kiểm tra một lần trong năm; một đề kiểm tra cuối kỳ của khối 4 có sai sót phải điều chỉnh sau khi tổ chức. Trách nhiệm của bản thân là chưa xây dựng lịch kiểm tra hồ sơ cho cả năm và chưa tổ chức khâu đọc thẩm định đề độc lập trước khi in.
Phương hướng: Lập lịch kiểm tra hồ sơ chuyên môn theo tháng cho từng tổ; mọi đề kiểm tra định kỳ đều qua một vòng thẩm định của giáo viên không tham gia ra đề.
Lưu ý đoạn hạn chế không nêu tên giáo viên ra đề sai, chỉ nêu khâu quản lý chưa tốt. Đó là phần của người quản lý.
Tự nhận mức xếp loại khi kết quả cá nhân và đơn vị lệch nhau
Người quản lý có thể gặp tình huống cá nhân làm rất nhiều việc nhưng đơn vị chưa hoàn thành kế hoạch, hoặc ngược lại đơn vị đạt tốt nhờ tập thể mạnh trong khi bản thân còn hạn chế. Theo quy định đánh giá hiện hành, mức xếp loại của người quản lý không tách rời kết quả của đơn vị phụ trách; tiêu chí cụ thể nằm trong hướng dẫn mà cấp có thẩm quyền ban hành cho năm đó, bạn đọc kỹ trước khi tự nhận.
Khi đơn vị chưa đạt, đừng tự nhận mức cao dựa vào khối lượng việc cá nhân, vì người quản lý được đánh giá chủ yếu qua kết quả điều hành. Khi đơn vị đạt tốt, phần lý do tự nhận vẫn nên chỉ ra đóng góp điều hành cụ thể của bạn, không chỉ dẫn lại số liệu của tập thể. Một câu lý do thẳng thắn kiểu "đơn vị hoàn thành kế hoạch nhưng còn hai nhiệm vụ chậm do khâu kiểm tra của bản thân chưa chặt" cho thấy bạn cân nhắc nghiêm túc.
Những lỗi khiến bản kiểm điểm cán bộ quản lý mất giá trị
Từ góc của người nghe trong cuộc họp kiểm điểm, đây là những điều khiến một bản kiểm điểm của người quản lý bị đánh giá thấp:
- Chép nguyên số liệu báo cáo tổng kết của đơn vị, không thấy vai trò cá nhân ở đâu.
- Nhận trách nhiệm chung chung một câu, không chỉ ra khâu quản lý nào chưa tốt.
- Kể hạn chế của đơn vị như lỗi của cấp dưới, thậm chí nêu tên.
- Viết phần phẩm chất dài và trang trọng, phần điều hành ngắn và mờ.
- Tự nhận mức xếp loại cao hơn mức kết quả của đơn vị cho phép theo hướng dẫn.
- Phương hướng năm sau chỉ là khẩu hiệu "tiếp tục nâng cao chất lượng", không có cơ chế cụ thể.
- Không nhắc lại hạn chế đã nêu năm trước và kết quả khắc phục.
Cấp dưới nghe bản kiểm điểm của bạn cũng là đang học cách tự kiểm điểm. Một người quản lý viết thẳng thắn, cụ thể sẽ kéo cả tập thể viết thẳng thắn theo.
Câu hỏi thường gặp
Phó trưởng phòng viết phần kết quả đơn vị thế nào khi không phải người đứng đầu?
Phó trưởng phòng nêu kết quả của các lĩnh vực mình được phân công phụ trách và phần tham mưu cho trưởng phòng. Không nhận kết quả của cả phòng về mình, cũng không né trách nhiệm ở lĩnh vực được giao.
Mới được bổ nhiệm giữa năm thì kiểm điểm phần quản lý ra sao?
Nêu rõ thời điểm bổ nhiệm, phần việc trước đó ở vị trí cũ và phần quản lý từ khi nhận chức vụ. Kết quả đơn vị chỉ gắn với giai đoạn bạn phụ trách; tình hình khi nhận bàn giao nên được ghi lại một câu.
Đơn vị có người bị kỷ luật trong năm, người quản lý có phải tự nhận khuyết điểm không?
Nên nêu phần trách nhiệm quản lý liên quan, như chưa kiểm tra, chưa nhắc nhở kịp thời, nếu đúng như vậy. Mức trách nhiệm của người đứng đầu được xem xét theo quy định, không phải trường hợp nào cấp dưới vi phạm người quản lý cũng có lỗi.
Có nên để cấp dưới góp ý trước khi viết bản kiểm điểm không?
Nhiều đơn vị tổ chức lấy ý kiến tập thể về người quản lý trong quy trình đánh giá. Nếu không có, bạn vẫn có thể hỏi riêng vài người tin cậy về điều mình cần sửa. Ý kiến đó giúp phần hạn chế sát thực hơn.
Bản kiểm điểm người quản lý có liên quan đến quy hoạch, bổ nhiệm lại không?
Kết quả đánh giá, xếp loại hằng năm là một trong các căn cứ khi xem xét quy hoạch, bổ nhiệm lại theo quy định. Vì vậy bản kiểm điểm cần trung thực và đầy đủ; đừng xem nhẹ như một thủ tục cuối năm.
Hiệu trưởng trường nhỏ kiêm nhiều việc thì viết phần cá nhân thế nào?
Liệt kê từng việc kiêm nhiệm như dạy một số tiết, phụ trách tài sản, làm chủ tài khoản, mỗi việc một dòng có kết quả. Phần quản lý chung vẫn viết theo hai lớp như người quản lý ở đơn vị lớn.