Thư xin lỗi cô giáo là lá thư ngắn em tự viết, nói thẳng điều em đã làm sai với cô, hiểu vì sao điều đó làm cô buồn, và em sẽ cư xử khác đi thế nào; nó không thay bản kiểm điểm mà đi cạnh bản kiểm điểm. Bản kiểm điểm gửi cho nhà trường theo yêu cầu; thư xin lỗi gửi cho một người cụ thể, vì em muốn sửa mối quan hệ với người đó.
Bài này dành cho học sinh THCS, THPT vừa lỡ cãi lại, nói hỗn hay có thái độ không đúng với thầy cô trong giờ học, và cho phụ huynh muốn giúp con viết một lá thư thật lòng. Bạn sẽ có cách phân biệt thư với bản kiểm điểm, bốn phần của một lá thư, những câu làm hỏng lời xin lỗi, một mẫu theo sự việc giả định, và cách trao thư sao cho tự nhiên.
Thư xin lỗi khác bản kiểm điểm ở chỗ nào
Khi một học sinh vô lễ với thầy cô trong giờ học, thường sẽ có bản kiểm điểm theo nội quy: em kể lại sự việc, tự nhận thức, cam kết sửa, có chữ ký phụ huynh. Bản đó đi vào hồ sơ của lớp. Nhưng người bị tổn thương trực tiếp là một thầy, một cô cụ thể, và giấy tờ hành chính không nói được hết với người ấy. Thư xin lỗi lấp chỗ trống đó.
Vì thế giọng của hai loại giấy khác nhau. Bản kiểm điểm giữ giọng trang trọng, có quốc hiệu, kính gửi, các mục rõ ràng. Thư xin lỗi gần với lời nói hơn: "Em chào cô", "Em viết thư này vì muốn nói với cô...". Thư không cần quốc hiệu, không cần chữ ký phụ huynh, không cần đánh số mục. Điều thư cần là sự thật lòng và cụ thể.
Thư xin lỗi cũng không bắt buộc. Không ai được ép học sinh viết thư xin lỗi như một hình phạt, vì lời xin lỗi bị ép thì người nhận cũng cảm thấy. Nếu em được gợi ý viết, hãy coi đó là cơ hội để nói những điều em không dám nói trực tiếp, chứ không phải thêm một tờ giấy phải nộp. Phụ huynh có thể khuyến khích con viết, nhưng nên để con tự quyết định có gửi hay không và tự viết bằng lời của mình.
Khi nào nên viết thư xin lỗi thầy cô
Thư xin lỗi hợp nhất khi em làm một điều khiến thầy cô bị tổn thương với tư cách một con người, không chỉ là vi phạm một điều trong nội quy. Một số tình huống điển hình:
- Cãi lại khi bị nhắc nhở, nói to, dùng lời thiếu lễ độ trước cả lớp.
- Nói hỗn, nói tục mà thầy cô nghe thấy, dù em không nhằm vào thầy cô.
- Có thái độ coi thường: bỏ ra khỏi lớp khi chưa được phép, đập bàn, quay lưng khi thầy cô đang nói với mình.
- Đặt biệt danh, nói xấu thầy cô trong nhóm bạn hoặc trên mạng xã hội, rồi thầy cô biết được.
- Làm thầy cô mất cả tiết dạy vì em gây ồn, kích động các bạn làm theo.
- Nói dối thầy cô về lý do không làm bài, nghỉ học, rồi sự thật lộ ra.
Với những lỗi nhẹ như quên sách vở, đi học muộn một lần, một lời xin lỗi trực tiếp sau giờ học là đủ, không cần viết thư. Thư có giá trị nhất khi chuyện đã làm cả hai bên khó xử và em cần thời gian để chọn lời cho đúng. Nếu em nói xấu thầy cô trên mạng, việc đầu tiên là gỡ bài, nhắn bạn bè gỡ chia sẻ nếu có, rồi mới viết thư.
Bốn phần của một lá thư xin lỗi thầy cô
Một lá thư xin lỗi tốt thường chỉ dài nửa trang đến một trang giấy học sinh. Bốn phần dưới đây là đủ; không cần thêm phần nào khác.
| Phần | Nói gì | Ví dụ câu, giả định |
|---|---|---|
| Nói thẳng điều đã làm | Gọi đúng tên hành vi, không nói giảm | "Hôm thứ Ba, khi cô nhắc em cất điện thoại, em đã cãi lại cô to tiếng trước cả lớp." |
| Hiểu điều đó ảnh hưởng thế nào | Đặt mình vào vị trí thầy cô | "Em hiểu cô đã rất buồn và khó xử khi phải dừng bài giảng vì em." |
| Nhận trách nhiệm, không biện hộ | Được phép nêu lý do em đang bực, nhưng không dùng nó để giảm lỗi | "Lúc đó em đang bực chuyện khác, nhưng đó không phải lý do để em nói với cô như vậy." |
| Điều em sẽ làm khác đi | Một hai việc cụ thể, có thể làm ngay | "Từ nay khi bị nhắc, em sẽ làm theo trước, nếu có điều chưa hiểu em sẽ xin gặp cô sau giờ." |
Cuối thư em có thể cảm ơn cô đã dạy mình, ký tên và ghi lớp. Đừng kết thư bằng câu đòi hỏi kiểu "mong cô bỏ qua cho em" hay "mong cô đừng ghi vào sổ đầu bài". Lời xin lỗi có kèm điều kiện thì không còn là lời xin lỗi nữa.
Những câu làm hỏng lá thư
"Em xin lỗi nếu cô thấy buồn." Chữ "nếu" biến lời xin lỗi thành chuyện cảm xúc của cô, như thể em không chắc mình đã làm sai. Hãy bỏ "nếu", nói thẳng em đã làm gì.
"Em xin lỗi, nhưng mà..." Mọi điều sau chữ "nhưng" thường xoá phần trước. Nếu em thật sự có điều cần giải thích, ví dụ em bị bạn trêu trước, hãy nói riêng với cô trong một lần khác hoặc viết bản tường trình, đừng đặt vào thư xin lỗi.
"Các bạn khác cũng làm vậy." Thư này là về em. Nhắc đến các bạn khác làm lá thư thành một lời tố cáo, và cô sẽ thấy em đang tìm cách chia bớt lỗi.
Tự hạ thấp mình quá đà. Những câu như "em là đứa học trò tệ nhất", "em không xứng được cô dạy" không giúp gì. Thầy cô không cần em tự làm nhục mình; thầy cô cần thấy em hiểu và sửa.
Hứa quá sức. "Em hứa sẽ không bao giờ làm cô buồn nữa" là lời hứa không ai giữ được. Một lời hứa nhỏ, cụ thể, đáng tin hơn.
Kèm quà để thay lời. Lời xin lỗi không cần quà. Một món quà gửi kèm có thể khiến thầy cô khó xử, nhất là khi sự việc đang được nhà trường xem xét. Lá thư viết tay đã là đủ.
Mẫu thư xin lỗi cô giáo theo sự việc giả định
Mẫu dưới đây theo sự việc giả định: em Trần Thị C, lớp 9B, trong giờ Ngữ văn bị cô nhắc vì nói chuyện riêng, em đã đáp lại cô to tiếng rằng "cô cứ bắt bẻ em". Em đã viết bản kiểm điểm theo yêu cầu của cô chủ nhiệm. Vài hôm sau, em muốn viết thư riêng cho cô dạy Văn. Bạn đọc để lấy cách nghĩ, rồi viết lại bằng sự việc và lời của chính mình.
Em chào cô. Em là C, lớp 9B. Em viết thư này vì có điều em muốn nói với cô mà mấy hôm nay em chưa đủ can đảm nói trực tiếp. Hôm thứ Ba, khi cô nhắc em vì nói chuyện riêng, em đã đáp lại cô to tiếng trước cả lớp. Em biết câu em nói là thiếu lễ độ, và em đã làm cô phải dừng bài giảng.
Về nhà em đã nghĩ lại nhiều. Cô nhắc em là đúng, vì em đã nói chuyện suốt từ đầu giờ. Lúc đó em đang bực chuyện bài kiểm tra Toán, nhưng đó là chuyện của em, không phải lý do để em nói với cô như vậy. Em cũng nghĩ đến lúc cô phải đứng trước lớp sau câu nói của em, và em thấy rất có lỗi với cô.
Em xin lỗi cô. Từ nay trong giờ học, khi cô nhắc, em sẽ làm theo trước; nếu có điều chưa hiểu hay thấy chưa đúng, em sẽ xin gặp cô sau giờ để nói chuyện nhẹ nhàng. Em vẫn rất thích những giờ cô giảng thơ, và em mong được tiếp tục học tốt môn của cô. Em cảm ơn cô đã đọc thư của em. Học trò của cô, C, lớp 9B.
Lá thư này không dài, không có câu sáo, không xin xỏ điều gì. Nó gọi đúng tên hành vi, nói được cảm giác của cô, thừa nhận lý do của mình mà không dùng nó để biện hộ, và có một điều cụ thể em sẽ làm khác đi. Đó là khung bạn có thể dùng cho hầu hết tình huống.
Trao thư thế nào cho tự nhiên
Cách trao thư quan trọng gần như nội dung thư. Một trình tự gợi ý:
- Chờ một hai ngày sau sự việc, khi cả em và thầy cô đều bình tĩnh hơn. Viết thư ngay lúc đang ấm ức thường ra những câu biện hộ.
- Viết tay trên giấy sạch, chữ cẩn thận. Thư đánh máy hay tin nhắn đều được nếu đó là cách quen thuộc giữa em và thầy cô, nhưng thư tay thường được đón nhận ấm áp hơn.
- Trao riêng, sau giờ học hoặc khi thầy cô ở phòng giáo viên, không trao trước cả lớp. Chỉ cần một câu ngắn: "Thưa cô, em có viết thư gửi cô, cô đọc khi nào rảnh ạ".
- Không đứng chờ cô đọc ngay trước mặt mình. Trao xong, chào cô rồi đi; cho thầy cô thời gian đọc và nghĩ.
- Nếu ngại, em có thể nhờ cô chủ nhiệm chuyển giúp, nhưng vẫn nên tự nói một lời xin lỗi trực tiếp khi gặp lại.
Những giờ học sau, cách em cư xử chính là phần tiếp theo của lá thư. Một lá thư rất hay mà tuần sau em lại nói chuyện riêng như cũ sẽ làm lời xin lỗi mất giá trị.
Khi thầy cô chưa nguôi giận hoặc chưa trả lời
Có thầy cô đọc xong thư và gọi em lại nói chuyện ngay; có thầy cô không nhắc gì đến lá thư. Cả hai đều bình thường. Thầy cô cũng là người, cần thời gian sau một lần bị tổn thương trước đông người. Việc thầy cô chưa trả lời không có nghĩa là thư vô ích.
Em không nên hỏi dồn "cô đã đọc thư em chưa ạ?" hay nhờ bạn dò ý. Thay vào đó, hãy giữ đúng điều em đã hứa trong thư: chú ý trong giờ, làm theo khi được nhắc, chào thầy cô khi gặp. Sau vài tuần, quan hệ thầy trò thường tự trở lại bình thường. Nếu thầy cô vẫn giữ khoảng cách lâu, em có thể nhờ cô chủ nhiệm hoặc phụ huynh trao đổi nhẹ nhàng.
Ngược lại, nếu em cảm thấy mình bị đối xử không công bằng kéo dài sau sự việc, như bị nhắc lại chuyện cũ trước lớp nhiều lần hay bị chấm điểm khác thường, hãy kể với bố mẹ và cô chủ nhiệm. Xin lỗi là phần của em; giải quyết những gì xảy ra sau đó một cách công bằng là việc người lớn cùng làm.
Câu hỏi thường gặp
Có nên viết thư xin lỗi thầy cô qua tin nhắn không?
Có thể, nếu lớp em vẫn liên lạc với thầy cô qua tin nhắn và đó là cách bình thường. Nhưng với lỗi vô lễ trước cả lớp, thư viết tay trao riêng thường cho thấy sự nghiêm túc hơn. Dù chọn cách nào, khi gặp lại vẫn nên nói một lời xin lỗi trực tiếp.
Đã viết bản kiểm điểm rồi còn cần thư xin lỗi không?
Không bắt buộc. Bản kiểm điểm là yêu cầu của nhà trường, còn thư xin lỗi là lời riêng em gửi người bị tổn thương. Nếu em thấy mình còn điều muốn nói với thầy cô mà bản kiểm điểm không nói được, một lá thư ngắn sẽ giúp.
Thư xin lỗi thầy cô nên dài bao nhiêu?
Nửa trang đến một trang giấy học sinh là vừa. Thư quá ngắn dễ giống viết cho có, thư quá dài thường lan sang kể lể, biện hộ. Chỉ cần đủ bốn ý: em đã làm gì, em hiểu điều đó làm thầy cô buồn thế nào, em nhận trách nhiệm, em sẽ làm gì khác đi.
Nếu em thấy thầy cô cũng có phần không đúng thì sao?
Thư xin lỗi chỉ nói về phần của em. Nếu em thấy mình bị đối xử chưa đúng, hãy nói riêng với cô chủ nhiệm hoặc nhờ bố mẹ trao đổi với nhà trường một cách bình tĩnh. Trộn hai chuyện vào một lá thư khiến lời xin lỗi trở thành lời trách móc.
Phụ huynh có nên viết thư xin lỗi thầy cô thay con không?
Phụ huynh có thể chủ động liên lạc với thầy cô để cảm ơn và phối hợp, nhưng lời xin lỗi về hành vi của con nên do con tự viết. Phụ huynh giúp con nghĩ lại sự việc, sửa câu chữ cho rõ, còn nội dung và chữ ký là của con.
Thầy cô trả lại thư hoặc không nhận thì làm gì?
Hãy tôn trọng và đừng ép. Có thể thầy cô cần thêm thời gian hoặc muốn trao đổi qua cô chủ nhiệm. Em tiếp tục giữ đúng những gì đã hứa trong thư; cách cư xử của em trong những tuần sau sẽ nói thay lá thư.