Bản tự kiểm điểm của nhân viên kế toán nên trả lời ba câu: các hạn nộp, hạn khoá sổ có đúng không; số liệu mình làm ra chính xác đến đâu; và những sai sót trong năm được ai phát hiện, sửa thế nào. Công việc kế toán phần lớn vô hình khi suôn sẻ, nên nếu bạn không tự viết rõ, người đọc chỉ nhớ những lần có trục trặc.
Bài này dành cho kế toán viên ở doanh nghiệp, kế toán công nợ, kế toán kho, kế toán thuế, kế toán tổng hợp ở công ty nhỏ. Bạn sẽ có cách lượng hoá công việc vốn khó đo, cách viết về sai sót một cách trung thực mà không tự làm mình mất điểm, và một mẫu viết theo sự việc giả định.
Công việc kế toán khó viết thành kết quả vì sao
Một nhân viên kinh doanh có doanh số, một kỹ thuật viên có số máy sửa xong. Kế toán thì làm tốt nghĩa là không có gì xảy ra: báo cáo nộp đúng hạn, sổ khớp, không bị cơ quan thuế hỏi lại, không có nhà cung cấp gọi đòi tiền vì thanh toán chậm. Khi viết tự kiểm điểm, nhiều kế toán chỉ ghi được một dòng "hoàn thành nhiệm vụ được giao" vì không biết lấy gì ra để kể.
Thực ra công việc kế toán có rất nhiều thứ đo được, chỉ là không ai tổng hợp giúp bạn: số kỳ khoá sổ đúng hạn trên tổng số kỳ, số chứng từ đã xử lý, số tài khoản công nợ đã đối chiếu xong, số lần phải điều chỉnh bút toán sau khi khoá sổ, thời gian trung bình từ lúc nhận hồ sơ thanh toán đến lúc chuyển tiền. Những con số này cho thấy cả khối lượng lẫn chất lượng.
Cũng cần nhớ người đọc bản của bạn có thể không phải dân kế toán. Ở công ty nhỏ, người đánh giá cuối cùng thường là giám đốc. Hãy viết sao cho người ngoài nghề hiểu được giá trị: thay vì "hoàn thành đối chiếu tài khoản 331", viết "đối chiếu xong công nợ với 46 nhà cung cấp, phát hiện và đề nghị điều chỉnh 3 khoản ghi trùng".
Những gì kế toán có thể đo và đưa vào bản tự kiểm điểm
Bảng dưới gợi ý một số thước đo theo từng mảng việc. Bạn chọn những dòng đúng với công việc của mình; không cần dùng hết. Ví dụ trong cột cuối là giả định.
| Mảng việc | Thước đo gợi ý | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Khoá sổ, báo cáo nội bộ | Số kỳ nộp đúng hạn, số lần điều chỉnh sau khoá sổ | 12/12 kỳ đúng hạn, 2 lần điều chỉnh nhỏ |
| Hồ sơ thuế | Các kỳ kê khai nộp đúng hạn, số lần phải nộp bản bổ sung do lỗi của mình | Đúng hạn cả năm, 1 lần kê khai bổ sung |
| Công nợ phải trả | Thời gian xử lý hồ sơ thanh toán, số nhà cung cấp đã đối chiếu | Trung bình 4 ngày làm việc, đối chiếu 46 nhà cung cấp |
| Công nợ phải thu | Số khách được nhắc nợ đúng lịch, khoản quá hạn đã thu hồi | Thu hồi 7 trên 9 khoản quá hạn đầu năm |
| Kho | Chênh lệch giữa sổ và kiểm kê, thời gian cập nhật nhập xuất | Cập nhật trong ngày, chênh lệch kiểm kê dưới mức cho phép của công ty |
| Hỗ trợ bộ phận khác | Số lần hướng dẫn, tài liệu đã soạn | Soạn hướng dẫn lập đề nghị thanh toán cho phòng kinh doanh |
Chỉ đưa những số bạn có nguồn rõ ràng từ phần mềm kế toán hoặc sổ theo dõi. Không ước lượng cho đẹp, vì đây là văn bản người đọc dễ kiểm tra nhất trong mọi bộ phận.
Viết về sai sót: tự phát hiện khác với bị phát hiện
Kế toán nào cũng có sai sót trong năm: nhập nhầm mã khách, hạch toán sai tài khoản, quên một hoá đơn đầu vào. Điều quan trọng không phải là có hay không, mà là ai phát hiện, khi nào, và đã sửa thế nào. Một sai sót bạn tự phát hiện khi rà soát trước khoá sổ cho thấy quy trình kiểm của bạn đang hoạt động. Một sai sót do kiểm toán hoặc cấp trên phát hiện sau khi báo cáo đã gửi đi cho thấy có chỗ hổng.
Trong bản tự kiểm điểm, bạn nên ghi trung thực cả hai loại, nhưng phân biệt rõ. Ví dụ giả định: "Trong năm tự phát hiện và điều chỉnh 11 bút toán sai trước khoá sổ, chủ yếu do nhập nhầm mã khách hàng có tên gần giống. Có một sai sót được kế toán trưởng phát hiện sau khi đã gửi báo cáo tháng Bảy: chi phí vận chuyển của một đơn hàng ghi nhận hai lần. Đã điều chỉnh trong kỳ tiếp theo và bổ sung bước đối chiếu chi phí vận chuyển với bảng kê của đơn vị giao hàng."
Cách viết này cho thấy bạn hiểu nguyên nhân và đã có biện pháp, không cần những từ như "rất lấy làm tiếc", "thiếu trách nhiệm". Với những sai sót có ảnh hưởng đến số liệu đã nộp cơ quan nhà nước, bạn ghi ngắn gọn sự việc và việc đã khắc phục; phần đánh giá mức độ và trách nhiệm là việc của kế toán trưởng và ban giám đốc, không phải chỗ để bạn tự kết luận trong bản này.
Ghi những việc cải tiến, dù nhỏ
Mẫu biểu, bảng tính dùng chung. Một bảng tính đối chiếu công nợ có công thức sẵn giúp cả phòng tiết kiệm vài giờ mỗi tháng. Ghi rõ ai đang dùng và tiết kiệm được gì, ước lượng có căn cứ.
Thay đổi quy trình với bộ phận khác. Ví dụ giả định: thống nhất với phòng kinh doanh mốc gửi đề nghị thanh toán trước ngày 20 hằng tháng, nhờ đó giảm số hồ sơ dồn vào cuối tháng. Việc này thường cần nhiều lần trao đổi và đáng được ghi nhận.
Lưu trữ chứng từ. Sắp xếp lại cách lưu hoá đơn điện tử theo tháng và theo nhà cung cấp, giúp tra cứu nhanh khi có yêu cầu. Nghe nhỏ, nhưng ai từng phải tìm một hoá đơn của năm trước trong lúc gấp sẽ hiểu giá trị của nó.
Cập nhật quy định mới. Khi có văn bản pháp luật mới về thuế, hoá đơn, bạn đã đọc, tóm tắt cho phòng và điều chỉnh cách làm đến đâu. Ghi nội dung chính của thay đổi mà bạn đã áp dụng, không cần trích dẫn dài.
Kèm người mới. Hướng dẫn nhân viên mới làm quen phần mềm và quy trình nội bộ. Ghi rõ thời gian kèm và việc người đó đã tự làm được sau thời gian ấy.
Mẫu bản tự kiểm điểm cho kế toán công nợ (ví dụ giả định)
Đoạn trích viết cho anh Đỗ Minh E, kế toán công nợ của một công ty phân phối vật liệu xây dựng giả định ở Hải Phòng. Số liệu và sự việc giả định.
- Nhiệm vụ: theo dõi công nợ phải trả và phải thu; lập đề nghị thanh toán; đối chiếu công nợ định kỳ với nhà cung cấp và khách hàng; hỗ trợ kế toán tổng hợp khi khoá sổ.
- Kết quả: đối chiếu xong công nợ với 46 nhà cung cấp và 120 khách hàng trong năm; thời gian xử lý hồ sơ thanh toán trung bình 4 ngày làm việc; thu hồi 7 trên 9 khoản phải thu quá hạn tồn từ đầu năm.
- Sai sót và khắc phục: tự phát hiện và điều chỉnh 11 bút toán nhầm mã khách trước khoá sổ; một khoản chi phí vận chuyển ghi trùng được kế toán trưởng phát hiện sau báo cáo tháng Bảy, đã điều chỉnh và thêm bước đối chiếu với bảng kê của đơn vị giao hàng.
- Cải tiến: lập bảng tính đối chiếu công nợ dùng chung cho phòng; thống nhất với phòng kinh doanh mốc gửi đề nghị thanh toán trước ngày 20.
- Hạn chế: việc nhắc nợ khách đôi khi chậm vì dồn sau các việc khoá sổ; chưa nắm chắc phần hạch toán chiết khấu thương mại theo từng chương trình bán hàng, vẫn phải hỏi lại kế toán tổng hợp.
- Kế hoạch: đặt lịch nhắc nợ cố định thứ Hai hằng tuần; tự học và xin kế toán tổng hợp kèm phần chiết khấu thương mại trong quý I; đặt mục tiêu không có sai sót nào bị phát hiện sau khi báo cáo đã gửi.
Kế hoạch học chuyên môn: viết sao cho thật
Phần kế hoạch của kế toán hay có câu "tiếp tục học tập nâng cao trình độ chuyên môn". Câu đó không sai nhưng không ai làm theo được, kể cả chính bạn. Kế hoạch tốt chỉ ra học gì, vì sao cần, học bằng cách nào và khi nào xong. Ví dụ: "Nắm chắc cách hạch toán chiết khấu thương mại theo chương trình bán hàng, vì năm sau công ty dự kiến tăng số chương trình; học qua tài liệu nội bộ và xin kế toán tổng hợp kèm hai kỳ khoá sổ đầu năm."
Nếu bạn có ý định thi chứng chỉ nghề nghiệp, có thể ghi vào phần đề xuất và nói rõ mong muốn công ty hỗ trợ gì, như thời gian nghỉ ôn thi hay một phần học phí, nếu công ty có chính sách. Không nên hứa những mốc quá xa trong bản tự kiểm điểm năm nay; tốt hơn là ghi bước đầu tiên sẽ làm trong sáu tháng tới.
Một điểm đáng thêm là các kỹ năng phần mềm. Nhiều kế toán dùng thành thạo phần mềm kế toán nhưng làm bảng tính rất thủ công. Nếu bạn biết mình mất nhiều giờ mỗi tháng cho những thao tác lặp lại, hãy ghi rõ đó là điểm muốn cải thiện, kèm việc cụ thể như học hàm tra cứu, bảng tổng hợp. Lợi ích tính được bằng giờ, người đọc ngoài nghề cũng hiểu.
Kế toán kho, kế toán thuế, kế toán tổng hợp: mỗi vị trí nhấn vào đâu
Kế toán kho. Trọng tâm là độ khớp giữa sổ sách và hàng thực tế: chênh lệch qua các đợt kiểm kê, tốc độ cập nhật phiếu nhập xuất, số lần phải điều chỉnh tồn kho do chứng từ về muộn. Nếu bạn đã cùng thủ kho tìm ra nguyên nhân của một khoản chênh lệch và sửa cách ghi nhận, đó là kết quả đáng viết kỹ.
Kế toán thuế. Trọng tâm là đúng hạn và không phải kê khai bổ sung do lỗi của mình. Ngoài ra là việc theo dõi hoá đơn đầu vào hợp lệ, số hoá đơn bị loại vì sai thông tin đã được phát hiện kịp để yêu cầu bên bán xuất lại, và việc cập nhật quy định mới cho phòng.
Kế toán thanh toán và tiền lương. Trọng tâm là chính xác và đúng lịch: số kỳ lương chi đúng ngày, số lần phải chi bổ sung hoặc thu hồi do tính sai, thời gian trả lời thắc mắc của nhân viên về bảng lương.
Kế toán tổng hợp. Ngoài kết quả cá nhân, phần đáng viết là việc kiểm soát số liệu của cả phòng: số lỗi phát hiện khi rà soát trước khoá sổ, việc chuẩn bị số liệu cho kiểm toán, những giải trình nội bộ đã làm cho ban giám đốc. Người ở vị trí này cũng nên nêu việc kèm cặp kế toán viên.
Câu hỏi thường gặp
Kế toán có nên ghi số tiền cụ thể trong bản tự kiểm điểm không?
Văn bản nội bộ thì có thể ghi giá trị khoản công nợ đã thu hồi hoặc khoản chênh lệch đã phát hiện, vì đó là kết quả cụ thể. Tuy vậy chỉ ghi ở mức cần thiết, không chép bảng số liệu chi tiết, và tuân theo quy định bảo mật thông tin tài chính của công ty.
Sai sót do người khác chuyển chứng từ sai thì có ghi vào hạn chế của mình không?
Bạn ghi đúng sự việc: chứng từ đầu vào sai ở đâu, bạn đã phát hiện hay chưa phát hiện ở bước nào. Nếu quy trình yêu cầu bạn kiểm chứng từ đó mà bạn bỏ qua, phần đó là của bạn. Nếu không thuộc phạm vi kiểm của bạn, ghi như một đề xuất cải thiện quy trình.
Kế toán ở công ty rất nhỏ, làm mọi việc một mình thì viết thế nào?
Chia theo mảng việc như thuế, công nợ, lương, kho, mỗi mảng vài dòng kết quả. Phần đề xuất có thể nêu những việc vượt khả năng một người, như cần thuê dịch vụ hỗ trợ quyết toán hoặc cần phần mềm tốt hơn, kèm lý do bằng số giờ làm.
Có nên nhắc chuyện làm thêm giờ nhiều trong mùa quyết toán không?
Có thể ghi ngắn như một thông tin về khối lượng việc, không viết thành lời than. Nếu năm nào cũng phải làm thêm nhiều vào cùng giai đoạn, nên chuyển thành đề xuất cụ thể như chuẩn bị số liệu sớm hơn hoặc chia lại việc trong phòng.
Kế toán trưởng có cần viết bản tự kiểm điểm giống nhân viên không?
Kế toán trưởng thường viết theo mẫu của người quản lý: ngoài kết quả cá nhân còn có kết quả của cả phòng, việc kèm cặp nhân viên, việc kiểm soát rủi ro. Bố cục cơ bản vẫn giống nhưng trọng tâm chuyển sang hệ thống và con người.