BienMinh.comBiện Minh
Nhân viên tự kiểm điểm

Kết quả đánh giá chưa đạt: viết bản tự nhìn lại và trao đổi với quản lý thế nào

Nhận kết quả đánh giá chưa đạt, bạn nên đọc nhận xét ra sao, tự nhìn lại bằng một bản viết ngắn, chuẩn bị buổi trao đổi và lập kế hoạch cải thiện có mốc.

Woman in a Vinh city office walking slowly along a corridor holding a folder against her chest, colleagues out of focus at desks behind glass, late afternoon light, rear view

Khi nhận kết quả đánh giá chưa đạt, việc nên làm đầu tiên là đọc kỹ nhận xét và chờ qua cơn khó chịu, rồi viết một bản tự nhìn lại ngắn trước khi trao đổi với quản lý. Bản này giúp bạn tách những điểm nhận xét đúng, những điểm cần làm rõ thêm và những điểm bạn thấy chưa công bằng, để buổi trao đổi đi vào việc thay vì thành cuộc tranh luận.

Bài này dành cho nhân viên vừa nhận kết quả đánh giá định kỳ, cuối năm hoặc giữa năm, ở mức chưa đạt hay thấp hơn mình nghĩ. Kết quả đánh giá chưa đạt khác với việc bị xử lý kỷ luật; đây là thông tin về công việc mà bạn có thể dùng để điều chỉnh. Bạn sẽ có cách đọc nhận xét, cấu trúc bản tự nhìn lại, cách chuẩn bị buổi trao đổi và một kế hoạch cải thiện có mốc.

Ngày đầu tiên: đọc kỹ, đừng trả lời ngay

Phản ứng tự nhiên khi thấy mình bị đánh giá thấp là phòng vệ: muốn nhắn ngay cho quản lý, muốn liệt kê mọi việc mình đã làm, muốn so với đồng nghiệp. Những tin nhắn gửi đi trong mấy giờ đầu thường là thứ người ta hối tiếc nhất. Hãy cho mình ít nhất một đêm trước khi phản hồi bằng chữ.

Trong thời gian đó, đọc lại nhận xét hai lần. Lần đầu chỉ để hiểu quản lý đang nói gì, không đánh giá đúng sai. Lần thứ hai gạch dưới những câu cụ thể, có sự việc, có số liệu, và khoanh những câu chung chung mà bạn chưa hiểu căn cứ. Thường bạn sẽ thấy có vài điểm mình biết là đúng, vài điểm mình không ngờ tới, và một hai điểm mình thấy chưa công bằng.

Cũng nên tìm lại quy chế đánh giá của công ty: thang mức gồm những bậc nào, chưa đạt nghĩa là gì, có ảnh hưởng gì đến lương thưởng, có quy trình xem xét lại không. Biết rõ điều này giúp bạn hiểu đúng mức độ của kết quả, tránh lo xa hoặc xem nhẹ.

Phân loại nhận xét trước khi viết

Lấy từng nhận xét của quản lý và xếp vào một trong bốn nhóm dưới đây. Ví dụ trong bảng là giả định, cho một nhân viên điều phối đơn hàng.

NhómDấu hiệuVí dụ nhận xétBạn làm gì với nó
Đúng, đã biếtBạn tự thấy từ trước, có sự việc rõNhiều lần cập nhật trạng thái đơn chậm cho phòng kinh doanhNhận, đưa vào kế hoạch cải thiện
Đúng, chưa nhận raCó căn cứ nhưng bạn chưa từng nghĩ tớiHay xử lý một mình, ít báo trước khi gặp vướngHỏi thêm ví dụ, nhận, đưa vào kế hoạch
Chưa rõ căn cứNhận xét chung, không có sự việcTinh thần trách nhiệm chưa caoĐề nghị quản lý cho ví dụ cụ thể
Thấy chưa đúngBạn có dữ liệu cho thấy khácKhông đạt chỉ tiêu số đơn xử lý, trong khi quý III bạn được điều sang hỗ trợ kho hai thángChuẩn bị dữ liệu, trình bày bình tĩnh

Bảng này để bạn dùng riêng. Nó giúp bạn nhận ra rằng trong một kết quả chưa đạt, thường có cả phần nên nhận lẫn phần cần làm rõ. Người chỉ thấy nhóm cuối sẽ đến buổi trao đổi để cãi; người chỉ thấy hai nhóm đầu có thể nhận cả những điều không đúng. Cả hai đều không có lợi.

Cấu trúc bản tự nhìn lại sau đánh giá

Bản tự nhìn lại không phải đơn khiếu nại, cũng không phải bản kiểm điểm nhận lỗi. Nó là một văn bản ngắn, khoảng một trang, bạn có thể gửi quản lý trước buổi trao đổi hoặc mang theo để nói. Các phần gợi ý:

  • Ghi nhận: một hai câu cho biết bạn đã đọc kỹ nhận xét và cảm ơn quản lý đã chỉ ra những điểm cần cải thiện. Ngắn, không khách sáo.
  • Những điểm bản thân đồng ý: nêu cụ thể từng điểm, kèm sự việc bạn tự nhận ra và nguyên nhân thuộc về mình.
  • Những điểm muốn được làm rõ: nêu câu hỏi, đề nghị ví dụ, không kết luận.
  • Những điểm có thông tin bổ sung: nêu dữ liệu hoặc bối cảnh quản lý có thể chưa nắm, như việc được điều chuyển, thay đổi phạm vi công việc giữa năm, kèm bằng chứng.
  • Kế hoạch cải thiện đề xuất: hai ba mục tiêu, việc cụ thể, mốc thời gian, cách đo.
  • Đề nghị hỗ trợ: những gì bạn cần từ quản lý hoặc công ty để làm được kế hoạch, như gặp định kỳ, đào tạo, điều chỉnh phân công.

Thứ tự này có chủ ý: bắt đầu bằng phần bạn đồng ý cho thấy bạn đã nghe, nhờ vậy phần thông tin bổ sung phía sau được đọc với thái độ cởi mở hơn. Đảo ngược thứ tự, quản lý sẽ đọc cả văn bản như một lời phản bác.

Chuẩn bị và đi qua buổi trao đổi với quản lý

Đặt mục tiêu cho buổi gặp. Mục tiêu không phải là đổi kết quả, mà là hiểu rõ quản lý mong đợi gì và thống nhất được kế hoạch cải thiện. Nếu có điểm cần điều chỉnh vì thiếu thông tin, đó là phần phụ.

Mở bằng câu hỏi, không mở bằng phản bác. "Để em hiểu rõ hơn, anh có thể cho em ví dụ về điểm tinh thần trách nhiệm không ạ?" mở ra cuộc trò chuyện. "Em không đồng ý với đánh giá này" đóng nó lại.

Nghe hết rồi mới nói. Ghi chép trong lúc quản lý nói. Ghi chép vừa giúp bạn nhớ, vừa cho thấy bạn nghiêm túc, vừa giúp bạn kìm phản ứng.

Trình bày thông tin bổ sung ngắn gọn, có bằng chứng. Với điểm bạn thấy chưa đúng, nêu sự việc và dữ liệu một lần, rõ ràng, không lặp đi lặp lại. Nếu quản lý ghi nhận, đề nghị ghi chú lại; nếu không, bạn đã nói xong phần của mình.

Kết thúc bằng việc cụ thể. Thống nhất hai ba mục tiêu, mốc gặp lại, người hỗ trợ. Sau buổi gặp, gửi một tin tóm tắt những gì đã thống nhất để hai bên cùng nhớ.

Lập kế hoạch cải thiện có mốc

Kế hoạch là phần quyết định kết quả lần đánh giá sau, nên cần đủ cụ thể để chính bạn và quản lý cùng theo dõi được. Ví dụ giả định cho nhân viên điều phối đơn hàng nói trên, kế hoạch ba tháng:

  1. Mục tiêu một: cập nhật trạng thái đơn cho phòng kinh doanh trong ngày. Việc làm: cuối mỗi buổi chiều dành mười lăm phút cập nhật toàn bộ đơn trong ngày. Cách đo: số lần kinh doanh phải hỏi lại trạng thái đơn mỗi tuần.
  2. Mục tiêu hai: báo trước khi gặp vướng. Việc làm: đơn nào có nguy cơ trễ giao hơn một ngày thì báo trưởng nhóm ngay khi phát hiện, kèm phương án. Cách đo: số đơn trễ mà trưởng nhóm biết từ khách trước khi biết từ bạn.
  3. Mục tiêu ba: nắm vững quy trình xử lý đơn nhiều điểm giao. Việc làm: xin đồng nghiệp lâu năm kèm hai tuần đầu, tự soạn danh sách bước kiểm. Cách đo: thời gian xử lý trung bình loại đơn này.
  4. Mốc soát: gặp quản lý mười lăm phút mỗi hai tuần trong tháng đầu, sau đó mỗi tháng một lần.
  5. Mốc đánh giá lại: cuối tháng thứ ba, đối chiếu từng cách đo với lúc bắt đầu.

Ba mục tiêu là đủ. Một kế hoạch mười mục cho thấy bạn đang cố chứng tỏ thái độ, nhưng gần như chắc không làm hết, và lần soát đầu tiên sẽ lộ ra ngay.

Những việc nên tránh trong mấy tuần sau khi nhận kết quả

Giai đoạn ngay sau một kết quả đánh giá chưa đạt là lúc người ta dễ làm những việc khiến tình hình khó hơn. Một số điều nên tránh:

  • Phản hồi bằng tin nhắn dài lúc đêm khuya, khi cảm xúc còn nặng. Viết nháp thì được, gửi thì đợi sáng hôm sau đọc lại.
  • Kể lể với cả nhóm hoặc đăng bóng gió lên mạng xã hội. Những dòng đó thường đến tai quản lý nhanh hơn bạn nghĩ và làm cuộc trao đổi sau khó hơn.
  • So kết quả của mình với từng đồng nghiệp để chứng minh bất công. Nếu thật sự có chênh lệch về cách đánh giá, hãy nêu bằng tiêu chí và dữ liệu của chính bạn.
  • Đột ngột làm thêm giờ quá sức để chứng tỏ. Kế hoạch cải thiện cần bền trong vài tháng, không phải một tuần lao lực rồi kiệt sức.
  • Im lặng hoàn toàn và tránh mặt quản lý. Sự im lặng dễ bị hiểu là không quan tâm hoặc đang giận, trong khi đây là lúc cần trao đổi nhiều hơn.
  • Hứa những mục tiêu quá cao trong buổi trao đổi để lấy lại thiện cảm. Hứa ít, làm đủ, có tác dụng hơn.

Tránh được những việc này, bạn giữ được thế chủ động: người ta nhìn thấy một nhân viên đang tiếp nhận phản hồi một cách chín chắn, và đó là ấn tượng quan trọng cho lần đánh giá sau.

Khi bạn vẫn thấy kết quả chưa công bằng

Có những trường hợp, sau khi đã trao đổi, bạn vẫn có căn cứ để thấy kết quả đánh giá chưa phản ánh đúng công việc. Nhiều công ty có quy trình xem xét lại kết quả đánh giá, thường qua quản lý cấp trên hoặc bộ phận nhân sự. Bạn nên đọc quy chế để biết hạn và cách gửi đề nghị, chuẩn bị hồ sơ gồm bản tự nhìn lại, dữ liệu, các trao đổi bằng văn bản liên quan.

Khi gửi đề nghị xem xét lại, giữ giọng bình tĩnh, chỉ nêu sự việc và dữ liệu, không nhận xét về con người của quản lý. Đồng thời vẫn thực hiện kế hoạch cải thiện cho những điểm bạn đã đồng ý. Việc bạn vừa đề nghị xem xét lại một điểm, vừa tiến bộ rõ ở các điểm khác, là cách tốt nhất để người xem xét tin vào thiện chí của bạn.

Nếu kết quả đánh giá bắt đầu được dùng làm căn cứ cho những quyết định ảnh hưởng đến hợp đồng lao động, đó đã là một câu chuyện khác với bài này. Lúc đó bạn nên tìm hiểu quy định hiện hành và cân nhắc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký hoặc viết thêm bất kỳ văn bản nào.

Câu hỏi thường gặp

Có nên ký vào phiếu đánh giá nếu chưa đồng ý với kết quả?

Ở nhiều công ty, chữ ký trên phiếu đánh giá xác nhận bạn đã nhận và đã được trao đổi, không nhất thiết là đồng ý. Bạn nên hỏi rõ ý nghĩa của chữ ký và đề nghị ghi ý kiến của mình vào phần dành cho nhân viên trước khi ký, nếu biểu mẫu có phần này.

Quản lý không cho ví dụ cụ thể cho nhận xét chung chung thì làm sao?

Bạn có thể đề nghị lần sau khi gặp tình huống tương tự, quản lý nhắc ngay để bạn nhận ra. Đồng thời tự hỏi đồng nghiệp tin cậy xem họ có thấy điều đó ở bạn không. Nếu vẫn không rõ, đưa điểm này vào nội dung các buổi soát định kỳ.

Bị đánh giá chưa đạt có nên nghĩ đến chuyện nghỉ việc không?

Một kết quả chưa đạt không nhất thiết có nghĩa bạn không hợp với công việc. Trước khi quyết định, nên thử thực hiện kế hoạch cải thiện một thời gian và xem quản lý có hỗ trợ thật không. Nếu sau đó vẫn thấy không phù hợp, bạn có thêm thông tin để chọn hướng đi.

Có nên nói với đồng nghiệp về kết quả đánh giá của mình không?

Kết quả đánh giá là thông tin riêng. Bạn có thể chia sẻ với một người tin cậy để được góp ý, nhưng tránh bàn rộng trong nhóm hoặc so sánh kết quả với người khác. Việc đó dễ gây căng thẳng và ít khi giúp bạn cải thiện được gì.

Kế hoạch cải thiện có nên do nhân viên tự viết hay chờ quản lý giao?

Bạn nên chủ động đề xuất trước, vì bạn hiểu rõ công việc hằng ngày của mình. Quản lý sẽ góp ý, điều chỉnh. Một kế hoạch do chính bạn đề xuất thường thực tế hơn và bạn cũng có động lực làm theo hơn so với kế hoạch được giao xuống.

Lần đánh giá sau vẫn chưa đạt thì sao?

Xem lại kế hoạch: mục tiêu có đúng trọng tâm không, bạn đã làm đủ chưa, hỗ trợ có đến không. Trao đổi thẳng với quản lý về những gì đã và chưa thay đổi. Nếu có dấu hiệu công việc không còn phù hợp, đó là lúc cân nhắc nghiêm túc hướng khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138