Khi lỡ làm hỏng đồ dùng của trường, bản tường trình cần nói rõ đồ gì bị hỏng và hỏng đến mức nào, chuyện xảy ra khi em đang làm gì, em vô ý hay đang đùa nghịch, ai có mặt, và em đã báo ai ngay sau đó. Thầy cô không chỉ cần biết ai làm hỏng, mà còn cần biết để sửa chữa, giữ an toàn cho lớp, và tìm cách để chuyện không lặp lại.
Bài này dành cho học sinh và phụ huynh khi con lỡ làm vỡ kính cửa sổ, làm hỏng máy chiếu, gãy ghế, làm vỡ dụng cụ thí nghiệm. Bạn sẽ thấy những việc cần làm ngay, cách phân biệt vô ý với đùa nghịch một cách trung thực, mẫu tự viết theo sự việc giả định, và những gì thường diễn ra sau khi nộp.
Ngay khi làm hỏng: an toàn trước, báo ngay sau
Với kính vỡ, đồ điện, dụng cụ thí nghiệm có hoá chất, an toàn là việc đầu tiên. Em không tự nhặt mảnh kính bằng tay, không cắm lại máy chiếu hay quạt vừa bị rơi, không lau hoá chất đổ ra bàn. Em bảo các bạn tránh xa chỗ đó và đi báo thầy cô ngay. Nếu ai bị đứt tay hay bắn hoá chất vào người, đưa bạn đến phòng y tế trước mọi chuyện khác.
Việc tự báo ngay có ý nghĩa rất lớn. Một bạn làm vỡ kính rồi lên báo cô trong vòng vài phút được nhìn nhận khác hẳn một bạn giấu đi để cô phát hiện vào hôm sau. Trong bản tường trình, em được ghi rõ "em đã tự báo cô ngay sau khi kính vỡ", và đó là chi tiết có lợi cho em vì nó là sự thật.
Nếu đồ hỏng không gây nguy hiểm, như ghế bị lung lay, quyển sách thư viện bị rách, em vẫn báo trong buổi học đó. Đừng chờ đến khi người khác ngồi vào chiếc ghế lỏng rồi ngã.
Với đồ điện như máy chiếu, ti vi, quạt trần, em chỉ cần báo đúng hiện tượng em thấy: có tiếng nổ nhỏ, có mùi khét, màn hình tắt sau khi em bấm nút. Đừng thử bật tắt nhiều lần để xem máy còn chạy không; việc kiểm tra là của người phụ trách thiết bị.
Vô ý, đùa nghịch hay cố ý: viết trung thực từng loại
Vô ý trong lúc làm việc bình thường. Ví dụ đang lau bảng thì làm rơi thước kẻ vào máy chiếu, đang chuyển ghế thì chân ghế gãy. Em ghi đúng việc đang làm, không cần xin lỗi quá nhiều; thầy cô sẽ hiểu đây là chuyện có thể xảy ra.
Đùa nghịch dẫn đến hỏng. Ví dụ đá cầu trong lớp, đuổi nhau va vào tủ. Đây là trường hợp nhiều em muốn viết lệch đi thành "vô ý". Hãy ghi đúng: "em và bạn đá cầu trong lớp, quả cầu bay trúng kính". Đùa nghịch không phải là cố ý phá hoại, nhưng cũng không phải hoàn toàn vô ý.
Có lúc giận mà đập, ném đồ. Nếu em đã đập bàn, ném đồ khi đang bực, hãy ghi thật và nói với thầy cô về chuyện khiến em bực. Người lớn có thể giúp em giải quyết điều làm em tức giận, chứ không chỉ chuyện đồ hỏng.
Không biết vì sao đồ hỏng. Có lúc em chỉ mở máy và thấy máy không lên, hoặc ngồi xuống thì ghế gãy dù không làm gì mạnh. Em ghi đúng như vậy, không nhận là mình làm hỏng khi không chắc, và không đổ cho bạn ngồi trước.
Mô tả đồ hỏng và bố cục bản tường trình
Thầy cô và bộ phận cơ sở vật chất cần biết chính xác đồ gì, ở đâu, hỏng chỗ nào để sửa. Bảng dưới gợi ý cách ghi từng phần, ví dụ là giả định.
| Phần | Ghi gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tên văn bản | Bản tường trình về việc làm hỏng … | Về việc làm vỡ kính cửa sổ lớp 5B |
| Đồ bị hỏng | Tên đồ, vị trí cụ thể | Ô kính thứ hai từ trái, cửa sổ phía hành lang |
| Mức độ hỏng | Hỏng thế nào, còn dùng được không | Kính vỡ một góc, mảnh rơi vào trong lớp, khung không sao |
| Lúc xảy ra | Thời gian, em đang làm gì | Giờ ra chơi, em đá cầu với hai bạn trong lớp |
| Người có mặt | Ai chơi cùng, ai nhìn thấy | Bạn Q và bạn S cùng chơi, bạn lớp phó ngồi gần |
| Việc đã làm | Đã báo ai, đã làm gì cho an toàn | Em bảo các bạn tránh xa, chạy đi báo cô chủ nhiệm |
| Nhận trách nhiệm | Phần lỗi của em, lời hứa cụ thể | Em nhận lỗi đá cầu trong lớp, không chơi trong phòng học nữa |
| Ký | Học sinh và phụ huynh | Phụ huynh ghi ý kiến, đề nghị trao đổi với cô |
Nếu nhiều đồ cùng hỏng trong một sự việc, liệt kê từng món. Đừng gộp chung "làm hỏng một số đồ", vì nhà trường cần danh sách cụ thể để sửa chữa.
Mẫu tự viết theo sự việc giả định
Sự việc giả định: em Hoàng Gia P, học sinh lớp 5B, đá cầu trong lớp giờ ra chơi làm vỡ kính cửa sổ. Em viết cùng bố ở nhà, nộp cô chủ nhiệm sáng hôm sau.
BẢN TƯỜNG TRÌNH
Về việc làm vỡ kính cửa sổ lớp 5B
Kính gửi: Cô giáo chủ nhiệm lớp 5B. Em tên là Hoàng Gia P, học sinh lớp 5B. Em xin kể lại việc em làm vỡ kính cửa sổ lớp như sau.
Giờ ra chơi buổi chiều thứ Hai, em và hai bạn Q, S ở lại lớp đá cầu ở khoảng trống cuối lớp. Em biết lớp không cho chơi đá cầu trong phòng học. Đến lượt em đá, em đá mạnh, quả cầu bay trúng ô kính thứ hai từ trái của cửa sổ phía hành lang. Kính vỡ một góc, mảnh kính rơi vào trong lớp. Không ai bị thương.
Em bảo hai bạn đứng xa chỗ kính vỡ và em chạy đi báo cô ngay. Cô đã cho bác bảo vệ dọn mảnh kính. Người đá quả cầu làm vỡ kính là em. Hai bạn Q và S cùng chơi nhưng không phải người đá lúc đó.
Em biết lỗi vì đã chơi đá cầu trong lớp. Từ nay em chỉ chơi ở sân trường. Em và bố mẹ xin được trao đổi với cô về việc sửa kính. Em xin cam đoan những điều trên là đúng. Người viết: Hoàng Gia P (ký tên); ý kiến và chữ ký của phụ huynh; ngày … tháng … năm …
Để ý câu "hai bạn cùng chơi nhưng không phải người đá lúc đó": em không đẩy lỗi sang bạn, cũng không để bạn bị hiểu lầm là người làm vỡ.
Khi nhiều bạn cùng làm hỏng: mỗi người viết phần của mình
Nhiều vụ đồ hỏng xảy ra khi cả nhóm đang chơi: ba bạn cùng ngồi lên một chiếc bàn làm gãy chân bàn, cả nhóm xô nhau va vào tủ kính. Lúc đó, mỗi bạn nên viết một bản riêng, kể đúng việc mình đã làm. Không nên một bạn viết hộ cả nhóm, càng không nên cả nhóm thống nhất đẩy hết cho một người, thường là bạn hiền nhất hoặc bạn đã lỡ chạm vào cuối cùng.
Nếu em là người bị cả nhóm "đề cử" nhận hết, em có quyền viết đúng: em đã làm gì, các bạn khác đã làm gì. Nhận hết để giữ hoà khí có vẻ tốt bụng, nhưng nó khiến em phải chịu phần không phải của mình, còn các bạn khác không học được gì. Ngược lại, nếu em là người gây ra chính, hãy nhận phần chính, không chia đều cho bạn bè để nhẹ bớt.
Thầy cô thường hỏi riêng từng bạn sau khi đọc các bản tường trình. Nếu lời kể của cả nhóm khớp với sự thật, việc xử lý nhanh và nhẹ nhàng hơn nhiều so với khi phải lần ra ai nói sai.
Sách thư viện, máy tính bảng, nhạc cụ mượn về nhà bị hỏng
Ngoài đồ trong lớp, học sinh còn hay mượn đồ của trường về nhà: sách thư viện, máy tính bảng phục vụ học tập, nhạc cụ của câu lạc bộ, trang phục biểu diễn. Khi đồ mượn bị hỏng hay mất ở nhà, bản tường trình vẫn cần, nhưng người nhận thường là cán bộ thư viện hoặc thầy cô phụ trách câu lạc bộ, kèm giáo viên chủ nhiệm.
Em ghi rõ ngày mượn, tình trạng đồ lúc mượn nếu nhớ (sách đã rách gáy, máy đã trầy góc), chuyện xảy ra ở nhà khi nào và thế nào. Ví dụ giả định: "Tối thứ Bảy, em trai em làm đổ cốc nước lên quyển sách em mượn ở thư viện, mười trang cuối bị ướt và dính vào nhau." Nếu người làm hỏng là em nhỏ trong nhà, em vẫn đứng tên viết vì em là người mượn, và bố mẹ ghi ý kiến bên dưới.
Mang đồ hỏng trả lại đúng hạn kèm bản tường trình tốt hơn nhiều so với giữ lại rồi hẹn lần lữa. Thư viện và câu lạc bộ thường có quy định riêng về sửa chữa, thay thế; gia đình hỏi cán bộ phụ trách trước khi tự sửa, vì sửa không đúng cách có thể làm đồ hỏng thêm.
Sau khi nộp: sửa chữa, phụ huynh và giữ lời hứa
Sau khi nhận bản tường trình, nhà trường thường cho sửa hoặc thay đồ hỏng, và có thể trao đổi với phụ huynh về việc gia đình hỗ trợ chi phí, nhất là khi đồ hỏng do đùa nghịch. Cách làm cụ thể tuỳ nội quy và quyết định của từng trường. Phụ huynh không nên tự ý mua đồ thay thế mang đến trường khi chưa trao đổi, vì đồ của trường thường có quy cách riêng.
Với lỗi vô ý trong lúc làm việc bình thường, nhiều trường chỉ ghi nhận và nhắc nhở. Với lỗi đùa nghịch, em có thể được yêu cầu viết thêm bản kiểm điểm hoặc bản cam kết. Đó không phải là hình phạt kéo dài, mà là cách để em tự hứa với mình một điều cụ thể và giữ được nó.
Lời hứa trong bản tường trình chỉ có giá trị khi em làm được. "Không chơi đá cầu trong phòng học" là lời hứa đo được. "Từ nay em sẽ ngoan" thì không ai đo được, kể cả chính em. Vài tuần sau, nếu em giữ lời, thầy cô sẽ nhận ra, và chuyện cái kính vỡ chỉ còn là một kỷ niệm có bài học.
Câu hỏi thường gặp
Làm hỏng đồ của trường có bắt buộc phải đền không?
Tuỳ nội quy từng trường và tuỳ trường hợp vô ý hay đùa nghịch. Nhà trường thường trao đổi với phụ huynh để thống nhất cách sửa chữa. Gia đình nên nghe nhà trường trình bày, hỏi rõ trước khi chi trả, và giữ lại biên nhận nếu có đóng góp.
Đồ đã cũ, sắp hỏng sẵn mà em chỉ chạm vào thì có phải nhận lỗi không?
Em ghi đúng những gì đã xảy ra, kể cả tình trạng đồ trước đó nếu em biết, ví dụ ghế đã lung lay từ tuần trước. Thầy cô và bộ phận cơ sở vật chất sẽ xem xét. Em không cần nhận lỗi làm hỏng một món đồ vốn đã hỏng.
Làm vỡ dụng cụ thí nghiệm trong giờ thực hành thì viết thế nào?
Ghi tên dụng cụ, bài thực hành, bước em đang làm, và đã báo thầy cô phụ trách phòng thí nghiệm ngay chưa. Nếu có hoá chất đổ ra, ghi là em đã tránh xa và không tự lau. Phòng thí nghiệm thường có quy trình riêng, em làm theo hướng dẫn của thầy cô.
Giấu chuyện làm hỏng đồ rồi bị phát hiện thì làm sao?
Hãy nhận ngay khi được hỏi và ghi thật trong bản tường trình, kể cả việc đã giấu. Viết một câu ngắn giải thích vì sao em sợ mà giấu đi. Thầy cô thường coi trọng việc em dám nhận hơn là trách mãi chuyện đã giấu.
Phụ huynh có cần đến trường khi con làm vỡ kính không?
Không phải lúc nào cũng cần. Nhiều trường chỉ đề nghị phụ huynh ký vào bản tường trình và ghi ý kiến. Nếu nhà trường mời gặp, phụ huynh nên đến để cùng thống nhất cách sửa chữa và cùng con rút kinh nghiệm.