Bản kiểm điểm quay cóp là bản khó viết nhất với học sinh, vì nó chạm vào chữ trung thực — và cũng vì thế mà cách duy nhất để viết tốt là nói thật: bạn đã chép gì, bằng cách nào, trong bài kiểm tra nào. Thầy cô bắt gặp học sinh quay cóp thường đã thấy rõ tài liệu hay tờ giấy nhỏ, nên một bản kiểm điểm vòng vo chỉ làm mất thêm lòng tin.
Bài này dành cho học sinh THCS, THPT bị yêu cầu viết bản kiểm điểm vì quay cóp, xem bài bạn hoặc dùng tài liệu trong giờ kiểm tra ở trường. Bạn sẽ có cách nhìn lại vì sao mình làm vậy, bố cục, một mẫu tự viết theo sự việc giả định của học sinh lớp 9, và cách lấy lại lòng tin của thầy cô ở những bài kiểm tra sau. Nếu bạn bị nghi quay cóp mà thật ra không làm, đó là chuyện của bản tường trình, không phải bản kiểm điểm, và bạn không nên nhận.
Quay cóp khác các lỗi khác ở chỗ nào
Đi muộn hay nói chuyện riêng là lỗi về nề nếp. Quay cóp là lỗi về trung thực: điểm số trên bài không còn phản ánh đúng điều bạn biết. Vì vậy thầy cô xử lý nghiêm hơn, và hậu quả thường kéo theo chính bài kiểm tra đó. Cách xử lý bài làm, chẳng hạn cho làm lại, trừ điểm hay không công nhận kết quả, tuỳ quy định đánh giá của trường và từng thầy cô; bạn nên hỏi thẳng thay vì đoán.
Nhưng cũng nên nhìn sự việc đúng kích cỡ của nó. Một lần quay cóp ở bài kiểm tra thường xuyên trong lớp không có nghĩa bạn là người gian dối. Rất nhiều học sinh đã từng làm vậy vì sợ điểm kém, vì bị áp lực, vì thấy bạn khác làm. Điều làm nên khác biệt là sau khi bị phát hiện, bạn nhận lỗi thật lòng hay tìm cách chối. Thầy cô nhớ lâu cách bạn phản ứng hơn là chuyện bạn đã chép.
Với các kỳ thi lớn như thi tuyển sinh, thi tốt nghiệp, mọi việc đi theo quy chế thi riêng, có biên bản và hội đồng xử lý. Bài này chỉ bàn bài kiểm tra trong trường. Nếu bạn bị lập biên bản ở một kỳ thi chính thức, hãy đọc kỹ biên bản trước khi ký, ghi đúng sự việc, và báo ngay cho gia đình.
Trước khi viết: tự hỏi vì sao mình đã chép
Sợ điểm kém, sợ bị mắng. Đây là lý do hay gặp nhất. Nếu đúng, hãy viết thẳng. Thầy cô và phụ huynh đọc được điều này sẽ hiểu rằng áp lực điểm số đang đè nặng, và có khi cần nói chuyện với nhau nhiều hơn là trách con.
Chưa ôn bài. Bạn biết hôm đó kiểm tra nhưng chưa học, nên mang tài liệu theo phòng hờ. Viết rõ điều này giúp phần khắc phục chạm đúng gốc: cách ôn bài, không phải chỉ là "em sẽ không mang tài liệu".
Thấy bạn khác làm, tưởng không sao. Không ít bạn bị cuốn theo không khí chung của lớp. Bạn có thể viết rằng mình đã nghĩ việc đó bình thường, nhưng đừng kể tên những bạn khác để san lỗi.
Không hiểu bài từ lâu. Có những môn bạn đã hổng kiến thức từ lớp dưới, càng học càng không theo kịp, đến giờ kiểm tra thì chỉ còn cách chép. Đây là tín hiệu quan trọng, nên viết ra để thầy cô và gia đình biết mà giúp từ gốc.
Bạn nhờ cho xem bài, mình đưa. Cho bạn xem bài cũng là vi phạm. Nếu bạn là người đưa bài cho người khác chép, hãy viết về phần đó, không viết rằng mình bị ép trừ khi thật sự bị đe doạ. Nếu bị đe doạ, hãy nói với thầy cô riêng.
Bố cục bản kiểm điểm quay cóp
Khung vẫn như bản kiểm điểm học sinh thông thường, nhưng phần sự việc phải đủ cụ thể để không ai hiểu lầm. Viết theo thứ tự:
- Quốc hiệu, tiêu ngữ; tên văn bản BẢN KIỂM ĐIỂM, có thể thêm "Về việc vi phạm quy định trong giờ kiểm tra".
- Kính gửi thầy cô bộ môn coi kiểm tra và giáo viên chủ nhiệm.
- Họ tên, lớp.
- Sự việc: bài kiểm tra môn gì, ngày nào, bạn đã làm gì cụ thể — mang tài liệu, chép vào tay, xem bài bạn, cho bạn xem bài, dùng điện thoại.
- Nguyên nhân thật, một hoặc hai ý, như đã tự hỏi ở phần trên.
- Nhận thức: vì sao việc này không đúng, ảnh hưởng gì đến chính bạn và đến các bạn làm bài nghiêm túc.
- Khắc phục: chấp nhận cách xử lý bài kiểm tra theo quy định của thầy cô, kế hoạch ôn bài cụ thể, xin cơ hội làm lại nếu thầy cô cho phép.
- Ngày tháng, chữ ký, họ tên; ý kiến phụ huynh và giáo viên.
Phần nhận thức là chỗ nên viết bằng lời của mình. Một câu như "em đã làm cho điểm của em không đúng với sức học thật, và không công bằng với các bạn đã ôn bài" có giá trị hơn mọi câu sáo về đạo đức.
Mẫu bản kiểm điểm quay cóp của học sinh lớp 9 (ví dụ giả định)
Bản mẫu dưới đây viết theo một sự việc giả định ở bài kiểm tra giữa kỳ môn Lịch sử và Địa lí. Bạn tham khảo cách nói thật mà không tự hạ thấp mình, rồi viết lại theo chuyện của chính bạn.
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM – Độc lập – Tự do – Hạnh phúc. BẢN KIỂM ĐIỂM (Về việc sử dụng tài liệu trong giờ kiểm tra).
Kính gửi: Cô giáo dạy môn Lịch sử và Địa lí lớp 9A; thầy giáo chủ nhiệm lớp 9A, Trường THCS Y.
Em tên là Đỗ Thanh H, học sinh lớp 9A. Trong bài kiểm tra giữa kỳ môn Lịch sử và Địa lí sáng thứ Tư, em đã mang theo một tờ giấy nhỏ chép sẵn các mốc thời gian và kẹp dưới tờ đề. Khi làm câu tự luận số hai, em đã lấy ra xem thì bị cô phát hiện. Cô đã thu tờ giấy và bài làm của em.
Em làm vậy vì tuần trước em không ôn bài, đến tối hôm trước thấy không kịp học thuộc nên chép ra giấy. Em cũng sợ điểm thấp sẽ bị bố mẹ không cho đi học bơi hè này. Bây giờ em hiểu rằng làm như vậy thì điểm của em không phản ánh đúng điều em biết, và không công bằng với các bạn đã ôn bài nghiêm túc. Em cũng làm cô mất lòng tin vào em.
Em chấp nhận cách xử lý bài kiểm tra theo quy định của cô và của trường. Nếu cô cho phép làm bài kiểm tra lại, em sẽ ôn kỹ. Từ tuần này, em lập lịch ôn mỗi môn hai buổi một tuần, mỗi buổi ba mươi phút, và nhờ mẹ kiểm tra bài trước mỗi bài kiểm tra. Em xin lỗi cô và hứa sẽ làm bài trung thực ở những bài sau.
Ngày ... tháng ... năm 20... Học sinh ký, ghi rõ họ tên. Ý kiến phụ huynh. Ý kiến giáo viên.
Bản mẫu nói thật cả lý do hơi ngại là sợ mất chuyến học bơi. Chi tiết ấy không làm bạn xấu đi, nó cho người lớn thấy áp lực thật mà con đang mang.
Bị nghi quay cóp mà không làm: đừng viết bản kiểm điểm nhận lỗi
Có những tình huống bạn bị nghi oan: tờ giấy rơi dưới chân mà không phải của bạn, bạn quay xuống mượn bút thì bị tưởng là xem bài, bạn ngồi cạnh chép bài bạn mà bạn không biết. Khi đó, điều bạn cần là kể lại đúng sự việc, không phải nhận lỗi. Hãy bình tĩnh nói với thầy cô ngay lúc đó những gì đã xảy ra, và nếu được yêu cầu viết, xin được viết bản tường trình thay vì bản kiểm điểm.
Bản tường trình kể lại thời gian, chỗ ngồi, việc bạn làm, những ai có mặt, và tách rõ điều bạn thấy với điều bạn không biết. Danh mục tường trình sự việc ở trường của trang có bài riêng về tình huống bị nghi oan quay cóp, bạn có thể tìm đọc. Điều quan trọng nhất là đừng vì sợ mà ký vào một bản kiểm điểm nhận lỗi mình không làm, vì sau đó rất khó nói lại.
Phụ huynh nếu nghe con kể bị nghi oan nên giữ bình tĩnh, nghe con kể đủ, rồi xin gặp giáo viên chủ nhiệm để trao đổi. Không nên lên mạng xã hội kể tội thầy cô hay nhà trường khi chưa nói chuyện trực tiếp, vì điều đó thường làm việc tìm ra sự thật khó hơn.
Lấy lại lòng tin sau khi đã viết
Sau một lần quay cóp, thầy cô có thể để ý bạn kỹ hơn ở vài bài kiểm tra tiếp theo. Đừng coi đó là bị soi, mà là cơ hội để cho thấy bạn đã khác. Cách hiệu quả nhất là làm bài nghiêm túc, kể cả khi điểm chưa cao. Một bài điểm trung bình làm thật đáng giá hơn nhiều so với một bài điểm cao không rõ nguồn gốc.
Bạn cũng có thể chủ động hơn một chút: hỏi thầy cô phần mình chưa hiểu, xin thêm bài tập ôn, hoặc nhờ thầy cô gợi ý cách học thuộc cho môn đó. Những việc nhỏ ấy cho thầy cô thấy bạn đang sửa từ gốc là việc học, không chỉ né việc bị bắt.
Có một điều nhiều học sinh làm sai sau khi bị bắt: tìm cách giấu kỹ hơn ở lần sau, chẳng hạn chép tài liệu nhỏ hơn hay chọn chỗ ngồi khuất. Làm vậy là bạn vẫn đang học cách đối phó chứ không học bài. Mỗi lần quay cóp trót lọt, phần kiến thức hổng lại to thêm, đến các kỳ thi lớn không thể mang gì vào phòng thì mọi thứ dồn lại một lúc. Bản kiểm điểm là dịp để dừng vòng lặp đó sớm, khi cái giá còn nhỏ.
Với phụ huynh, đây là lúc nên hỏi con về áp lực điểm số hơn là thêm hình phạt. Nếu con quay cóp vì sợ mất một phần thưởng hay sợ bị mắng, có thể chính cách gia đình nói về điểm đang đẩy con đến đó. Một cuộc nói chuyện thẳng thắn, cùng con đặt mục tiêu học tập vừa sức, thường giúp con không lặp lại hơn là cấm đoán.
Câu hỏi thường gặp
Quay cóp bài kiểm tra trong lớp sẽ bị xử lý thế nào?
Cách xử lý tuỳ quy định đánh giá của trường và của từng thầy cô, có thể là nhắc nhở, viết bản kiểm điểm, xử lý bài làm theo quy định, mời phụ huynh trao đổi. Bạn nên hỏi trực tiếp giáo viên bộ môn hoặc chủ nhiệm thay vì đoán.
Có nên nói là tờ giấy không phải của em không?
Chỉ nói vậy nếu đó là sự thật. Nếu tờ giấy đúng là của bạn, chối sẽ làm mọi việc nặng hơn khi thầy cô đối chiếu nét chữ hoặc hỏi bạn bè. Nếu thật sự không phải của bạn, hãy xin viết bản tường trình kể đúng sự việc.
Cho bạn xem bài có phải viết bản kiểm điểm không?
Có thể có, vì cho bạn chép bài cũng là vi phạm quy định trong giờ kiểm tra. Bạn viết về phần mình, chẳng hạn em đã để bài cho bạn xem, và hướng sửa là lần sau che bài, từ chối nhẹ nhàng. Nếu bị đe doạ phải cho xem, hãy báo thầy cô.
Bản kiểm điểm quay cóp có ghi vào học bạ không?
Học bạ ghi kết quả học tập và rèn luyện theo mẫu quy định, không chép lại nội dung bản kiểm điểm. Việc vi phạm có ảnh hưởng đến đánh giá rèn luyện hay không do nhà trường xem xét cả quá trình. Hỏi giáo viên chủ nhiệm nếu bạn lo lắng.
Bị lập biên bản trong kỳ thi chính thức thì làm gì?
Đọc kỹ biên bản trước khi ký, nếu có điểm không đúng thì ghi ý kiến của mình vào chỗ dành cho thí sinh, và báo ngay cho gia đình. Kỳ thi chính thức có quy chế riêng, việc xử lý do hội đồng thi quyết định theo quy chế đó.
Phụ huynh nên phản ứng thế nào khi con quay cóp?
Trước hết nghe con kể vì sao, sau đó hãy nhìn vào áp lực điểm số con đang mang. Cùng con lập kế hoạch ôn bài vừa sức, ghi ý kiến hợp tác vào bản kiểm điểm. Mắng nặng hay phạt quá tay dễ làm con sợ hãi và lần sau giấu kỹ hơn.