Bản kiểm điểm nói chuyện riêng trong giờ học chỉ cần nói rõ bạn đã nói chuyện vào lúc nào, chuyện đó làm lớp bị ảnh hưởng ra sao, và bạn sẽ thay đổi thói quen gì — viết về phần mình, không viết về lỗi của bạn ngồi cạnh. Lỗi này nhỏ nhưng hay lặp, và cái khó nhất khi viết là không đẩy lỗi sang người khác, vì nói chuyện bao giờ cũng cần ít nhất hai người.
Bài này dành cho học sinh tiểu học lớp lớn và THCS, kèm hai mẫu tự viết theo sự việc giả định cho lớp 5 và lớp 8. Bạn cũng sẽ có cách viết khi cả nhóm cùng bị nhắc, cách viết khi thật ra mình đang hỏi bài, và vài cách giữ trật tự mà không làm mất lòng bạn thân.
Nói chuyện riêng: vì sao chuyện nhỏ thành chuyện phải viết
Một vài câu thì thầm trong lúc thầy cô quay lên bảng tưởng như không ảnh hưởng ai. Nhưng trong một lớp bốn mươi học sinh, chỉ cần ba bốn nhóm cùng nói nhỏ là tiếng ồn đã đủ lấn tiếng giảng. Những bạn ngồi gần không nghe rõ, thầy cô phải dừng lại nhắc, và tiết học mất đi vài phút quý. Khi chuyện đó lặp lại nhiều buổi, thầy cô buộc phải yêu cầu viết bản kiểm điểm để học sinh nhìn thẳng vào thói quen của mình.
Lỗi nói chuyện riêng cũng thường đi cùng chuyện vị trí ngồi. Có những cặp bạn thân ngồi cạnh nhau rất vui nhưng cứ mở miệng là nói chuyện. Có bạn ngồi cuối lớp, xa bảng, dễ phân tâm. Khi viết, bạn không cần tự trách mình là học sinh kém ý thức, chỉ cần nhìn ra điều gì làm mình hay nói chuyện để sửa đúng chỗ.
Thầy cô đọc bản kiểm điểm loại này thường không cần nghe lời hứa lớn. Điều thầy cô chờ là thấy học sinh hiểu rằng nói chuyện riêng làm phiền người khác, chứ không chỉ là vi phạm một điều trong nội quy. Hiểu được điều đó thì việc sửa sẽ tự nhiên hơn nhiều.
Viết về phần mình, không đổ cho bạn
Dùng câu bắt đầu bằng "em". "Em đã quay sang nói chuyện với bạn ngồi bên cạnh" thay vì "bạn X hỏi em nên em trả lời". Câu đầu nhận phần mình, câu sau đẩy phần lớn trách nhiệm sang bạn, dù có thể bạn X đúng là mở lời trước.
Không cần kể tên bạn nếu không được hỏi. Thầy cô đã biết ai ngồi cạnh bạn. Ghi tên bạn kia vào bản kiểm điểm của mình dễ làm bạn ấy cảm thấy bị tố, và làm tình bạn căng thẳng không cần thiết.
Nếu đang hỏi bài, nói đúng như vậy nhưng nhận phần chưa đúng lúc. Có khi bạn quay sang hỏi bạn chữ trên bảng hay bài tập số mấy. Việc hỏi bài không sai, nhưng hỏi lúc thầy cô đang giảng thì làm gián đoạn. Viết rõ cả hai ý: em hỏi bài, và em đã hỏi chưa đúng lúc.
Nhận đúng mức độ. Nếu bạn chỉ nói vài câu một lần, đừng viết như thể mình làm loạn cả lớp. Nếu bạn nói chuyện suốt tiết và bị nhắc nhiều lần, cũng đừng viết "em chỉ nói một câu". Mức độ đúng giúp thầy cô xử lý công bằng với cả lớp.
Mẫu cho học sinh lớp 5 (ví dụ giả định)
Học sinh tiểu học thường chỉ cần viết ngắn, câu đơn giản, đúng chuyện. Bản mẫu dưới đây theo một sự việc giả định trong giờ Toán. Phụ huynh có thể đọc cùng con rồi để con tự viết lại bằng lời của con.
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM – Độc lập – Tự do – Hạnh phúc. BẢN TỰ KIỂM ĐIỂM.
Kính gửi: Cô giáo chủ nhiệm lớp 5A.
Em tên là Hoàng Gia F, học sinh lớp 5A. Trong giờ Toán chiều thứ Năm, lúc cô đang hướng dẫn cách tính diện tích hình thang, em đã quay sang nói chuyện về trận bóng đá hôm qua. Cô đã nhắc em hai lần. Vì nói chuyện, em không nghe rõ cách làm, đến lúc làm bài em bị sai câu thứ hai.
Em biết nói chuyện trong giờ làm cô phải dừng giảng và làm các bạn khó nghe. Từ ngày mai, có chuyện muốn kể với bạn em sẽ để dành đến giờ ra chơi. Khi không hiểu bài em sẽ giơ tay hỏi cô. Em xin lỗi cô và các bạn.
Ngày ... tháng ... năm 20... Học sinh ký tên. Ý kiến của cha mẹ học sinh.
Một bản như thế này là đủ cho học sinh lớp 5. Không cần quốc hiệu thật đẹp hay câu chữ người lớn. Điều quan trọng là con nói được mình đã làm gì, vì sao không nên, và lần sau sẽ làm gì. Nếu cô giáo chỉ yêu cầu viết vài dòng, có thể bỏ phần quốc hiệu, tiêu ngữ.
Mẫu cho học sinh lớp 8 (ví dụ giả định)
Học sinh THCS viết dài hơn một chút, có phần nhận thức và khắc phục rõ ràng. Bản mẫu dưới đây theo sự việc giả định trong giờ Tiếng Anh, khi bạn đã bị nhắc nhiều buổi.
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM – Độc lập – Tự do – Hạnh phúc. BẢN KIỂM ĐIỂM (Về việc nói chuyện riêng trong giờ học).
Kính gửi: Thầy giáo dạy môn Tiếng Anh lớp 8D; cô giáo chủ nhiệm lớp 8D, Trường THCS X.
Em tên là Vũ Đức G, học sinh lớp 8D. Trong ba tuần gần đây, em đã nhiều lần nói chuyện riêng trong giờ Tiếng Anh, đặc biệt lúc thầy cho lớp nghe bài nghe. Buổi thứ Hai tuần này, em và bạn ngồi cạnh nói chuyện về trò chơi điện tử, làm các bạn bàn trên không nghe được đoạn băng và thầy phải bật lại. Sổ đầu bài đã ghi tên em.
Em nhận thấy em hay nói chuyện vào những lúc lớp làm việc yên lặng, khi em thấy chán hoặc không theo kịp bài nghe. Thay vì cố nghe, em quay sang nói chuyện. Việc này làm phiền các bạn đang tập trung và làm em ngày càng yếu phần nghe. Em là người mở lời trong nhiều lần, nên em nhận lỗi về phần mình.
Em xin thầy cô cho em đổi chỗ lên bàn thứ hai trong giờ Tiếng Anh. Khi không nghe kịp, em sẽ ghi lại số câu và hỏi thầy cuối giờ thay vì nói chuyện. Ở nhà, em nghe lại bài nghe trong sách mỗi tối mười lăm phút để theo kịp lớp. Em mong thầy cô nhắc em ngay nếu em lại quay sang nói chuyện.
Ngày ... tháng ... năm 20... Học sinh ký, ghi rõ họ tên. Ý kiến phụ huynh. Ý kiến giáo viên.
Khi cả nhóm cùng bị nhắc: viết riêng hay viết chung
Có khi cả một bàn, một nhóm bốn năm bạn cùng bị yêu cầu viết bản kiểm điểm. Cách viết phụ thuộc vào thầy cô yêu cầu thế nào, và bảng dưới gợi ý cách xử lý từng kiểu.
| Yêu cầu của thầy cô | Cách viết hợp lý | Điều nên tránh |
|---|---|---|
| Mỗi bạn viết một bản riêng | Mỗi người kể phần mình, nhận đúng mức mình tham gia | Chép lại bản của bạn, cả nhóm nộp năm bản giống hệt nhau |
| Cả nhóm viết một bản chung | Kể chung sự việc, mỗi người ký tên và có thể ghi một dòng riêng về việc mình sẽ sửa | Đẩy một bạn viết thay cả nhóm rồi những bạn khác chỉ ký |
| Chỉ người bị nhắc tên viết | Viết về phần mình, không kể tên các bạn khác trừ khi thầy cô hỏi | Kể tên tất cả để thầy cô thấy không phải mình em |
| Thầy cô hỏi ai mở đầu câu chuyện | Nói thật nếu mình biết, không thêm bớt | Đổ hết cho một bạn để cả nhóm nhẹ tội |
Việc cả nhóm đổ cho một người thường làm người đó chịu thiệt, và sau đó tình bạn trong nhóm cũng rạn. Nếu bạn biết mình có phần, hãy nhận phần của mình. Thầy cô thường đánh giá cao những học sinh như thế hơn là những bạn khéo né.
Giữ trật tự mà không làm mất lòng bạn thân
Nhiều em lo rằng nếu không trả lời bạn trong giờ, bạn sẽ giận. Thật ra có những cách nhẹ nhàng để giữ trật tự mà tình bạn vẫn nguyên vẹn. Bạn có thể chọn vài cách sau:
- Nói trước với bạn ngồi cạnh: "Mình vừa bị viết kiểm điểm, trong giờ mình không nói chuyện nữa, ra chơi mình kể sau nhé." Bạn thân sẽ hiểu.
- Khi bạn quay sang, dùng một cử chỉ nhỏ như chỉ lên bảng hay gật đầu rồi quay lại vở, không cần trả lời thành tiếng.
- Giữ một tờ giấy nháp để ghi điều muốn hỏi bài, cuối giờ hỏi bạn hoặc thầy cô một lần.
- Nếu ngồi cạnh nhau quá khó giữ trật tự, chủ động xin cô đổi chỗ trong một vài môn, vẫn ngồi cùng nhau ở giờ ra chơi.
- Để dành chuyện vui cho giờ ra chơi, giờ ăn trưa; câu chuyện kể lúc đó cũng thoải mái hơn là phải thì thầm sợ bị nhắc.
- Nếu bạn ngồi cạnh liên tục làm phiền bạn dù bạn đã nhắc, hãy nói với giáo viên chủ nhiệm để được đổi chỗ, đó không phải là mách lẻo.
Trật tự lớp học là việc chung. Khi một người bắt đầu giữ, người ngồi cạnh thường cũng giữ theo. Bạn không cần trở nên khó gần, chỉ cần chọn đúng lúc để trò chuyện.
Sau khi nộp: điều thầy cô và phụ huynh nhìn vào
Với lỗi nói chuyện riêng, thầy cô thường không xử lý nặng mà theo dõi thêm một thời gian. Điều thầy cô để ý là những tiết học sau: bạn có còn quay sang nói chuyện khi lớp đang yên lặng không, có giơ tay hỏi khi chưa hiểu không. Nếu bạn đã xin đổi chỗ trong bản kiểm điểm, hãy chủ động nhắc lại với cô để việc đổi chỗ được thực hiện, đừng để lời đề nghị nằm yên trên giấy.
Phụ huynh khi ký bản kiểm điểm loại này nên hỏi con một câu đơn giản: lúc nào trong tiết con hay nói chuyện nhất. Câu trả lời thường cho thấy nhiều điều. Nếu con nói chuyện khi không theo kịp bài, có thể con đang hổng kiến thức ở môn đó. Nếu con nói chuyện khi đã làm xong bài trước các bạn, có thể con cần thêm bài khó hơn. Ghi điều này vào ô ý kiến giúp thầy cô hiểu con hơn.
Đừng biến bản kiểm điểm thành lý do để cấm con chơi với bạn ngồi cạnh. Tình bạn ở tuổi đi học là điều quý, chỉ cần con biết đặt câu chuyện vào đúng lúc. Một lời nhắc nhẹ mỗi sáng, chẳng hạn "hôm nay để dành chuyện cho giờ ra chơi nhé", thường hiệu quả hơn nhiều so với một trận mắng.
Câu hỏi thường gặp
Bạn ngồi cạnh nói trước thì em có phải viết bản kiểm điểm không?
Nếu bạn đã trả lời và cùng nói chuyện thì bạn cũng có phần. Trong bản kiểm điểm, hãy viết về phần mình, chẳng hạn em đã trả lời thay vì nhắc bạn để sau. Không cần kể tên hay đổ lỗi cho bạn kia.
Em hỏi bài bạn mà cũng bị coi là nói chuyện riêng thì viết thế nào?
Bạn viết đúng là em hỏi bạn về bài học, nhưng hỏi vào lúc thầy cô đang giảng nên làm gián đoạn. Lần sau em sẽ ghi lại điều muốn hỏi và hỏi cuối giờ hoặc giơ tay hỏi thầy cô.
Học sinh lớp 5 viết bản kiểm điểm có cần quốc hiệu tiêu ngữ không?
Tuỳ cô giáo yêu cầu. Nhiều cô ở tiểu học chỉ cần vài dòng tự nhìn lại, không bắt buộc đúng thể thức. Nếu cô yêu cầu đầy đủ thì viết quốc hiệu, tiêu ngữ, tên văn bản, kính gửi như mẫu trong bài.
Cả nhóm bị nhắc có nên viết một bản chung không?
Chỉ viết chung khi thầy cô cho phép. Nếu viết chung, mọi người cùng đọc, cùng ký, và mỗi người nên có một dòng riêng về việc mình sẽ sửa. Tránh để một bạn viết thay cả nhóm.
Xin đổi chỗ có bị coi là mách bạn không?
Không. Xin đổi chỗ để học tốt hơn là một cách sửa rất thực tế, thầy cô thường ủng hộ. Bạn có thể thưa với cô rằng em muốn ngồi gần bảng hơn trong một vài môn để tập trung, không cần nói xấu bạn ngồi cạnh.
Đã viết kiểm điểm mà lỡ nói chuyện tiếp thì làm sao?
Khi thầy cô nhắc, hãy dừng ngay và cuối giờ chủ động xin lỗi thầy cô. Sau đó xem lại cách sửa mình đã chọn có phù hợp không, có thể đổi chỗ hoặc thử cách khác. Thay đổi thói quen cần thời gian, quan trọng là bạn tiếp tục cố gắng.